# Kıyı Tipleri Rehberi: Türkiye’de Hangileri Görülür, Hangileri Görülmez? - Canonical URL: https://www.zovovo.com/kiyi-tipleri/ - Published: 2020-11-27T14:45:04+03:00 - Modified: 2026-05-22T01:31:22+03:00 - Author: Simge Yıldırım - Categories: Kültür - Summary: Kıyı tipleri nelerdir? Türkiye’de görülen enine, boyuna, ria, Dalmaçya, limanlı, delta ve falezli kıyılar ile görülmeyen watt, fiyort, skayer ve resifli kıyıları öğrenin. ![ Kıyı Tipleri Nelerdir? – Kıyı Tipleri Çeşitleri ve Özellikleri ](https://www.zovovo.com/wp-content/uploads/2020/11/boyuna-kiyi-tipi-1000x642-min.jpg) --- **Kısa cevap:** Kıyı tipleri; dağların kıyıya göre uzanışı, deniz seviyesindeki değişimler, dalga ve akıntıların biriktirmesi, gelgit, buzul aşındırması ve canlı faaliyetleriyle oluşan kıyı biçimleridir. Türkiye’de enine, boyuna, ria, Dalmaçya, limanlı, delta ve falezli kıyılar görülür. Watt kıyı tipi, fiyort, skayer, klasik estuar-haliç ve mercan resifi kıyıları Türkiye’de görülmez. Hızlı ayırt etme için şu üç ipucu yeterlidir: - Dağlar kıyıya **dik** uzanıyorsa enine kıyı; **paralel** uzanıyorsa boyuna kıyı düşünülür. - Gelgit çok güçlü değilse watt ve klasik estuar kıyıları beklenmez. - Buzul aşındırması kıyıyı şekillendirmemişse fiyort ve skayer kıyıları oluşmaz. Kıyı tipiOluşum mantığıTürkiye’de durum Enine kıyıDağlar kıyıya dik uzanırEge kıyılarında belirgin Boyuna kıyıDağlar kıyıya paralel uzanırKaradeniz ve Akdeniz’de yaygın Ria kıyıAkarsu vadileri deniz altında kalırİstanbul ve Çanakkale Boğazı çevresi, Güneybatı Anadolu’da örneklenir Dalmaçya kıyıKıyıya paralel vadiler ve sırtlar sular altında kalırKaş-Finike çevresi örnek gösterilir Limanlı kıyıKoy veya vadi ağzı kıyı setiyle kapanırBüyükçekmece ve Küçükçekmece çevresi Delta kıyısıAkarsu alüvyonları denize döküldüğü yerde birikirÇukurova, Bafra, Çarşamba, Gediz, Büyük Menderes Falezli kıyıDalgalar dik kıyıları aşındırırKaradeniz ve Akdeniz’de sık görülür Watt kıyı tipiGelgit düzlüğü oluşurTürkiye’de yoktur Fiyort ve skayerBuzul aşındırmasıyla gelişirTürkiye’de yoktur Resifli kıyı tipiMercan iskeletleri kıyı yapısı oluştururTürkiye’de klasik kıyı tipi olarak yoktur İçindekiler - [Türkiye kıyı tipleri haritası nasıl okunur?](#Turkiye-kiyi-tipleri-haritasi-nasil-okunur) - [Türkiye’de görülen kıyı tipleri ve ayırt edici özellikleri](#Turkiyede-gorulen-kiyi-tipleri-ve-ayirt-edici-ozellikleri) - [Enine kıyı tipi: Ege kıyılarının temel özelliği](#Enine-kiyi-tipi-Ege-kiyilarinin-temel-ozelligi) - [Boyuna kıyı tipi: Karadeniz ve Akdeniz kıyılarında yaygın](#Boyuna-kiyi-tipi-Karadeniz-ve-Akdeniz-kiyilarinda-yaygin) - [Ria kıyı tipi: Vadilerin deniz altında kalması](#Ria-kiyi-tipi-Vadilerin-deniz-altinda-kalmasi) - [Dalmaçya kıyı tipleri: Adriyatik’ten Kaş-Finike’ye uzanan örnek](#Dalmacya-kiyi-tipleri-Adriyatikten-Kas-Finikeye-uzanan-ornek) - [Limanlı kıyı tipi: Kıyı setiyle kapanan koy ve göller](#Limanli-kiyi-tipi-Kiyi-setiyle-kapanan-koy-ve-goller) - [Delta ve falezli kıyılar: Kıyı tipi mi, kıyı şekli mi?](#Delta-ve-falezli-kiyilar-Kiyi-tipi-mi-kiyi-sekli-mi) - [Watt kıyı tipi nedir, wattlı kıyı Türkiye’de neden görülmez?](#Watt-kiyi-tipi-nedir-wattli-kiyi-Turkiyede-neden-gorulmez) - [Resifli kıyı tipi nedir, Türkiye’de var mı?](#Resifli-kiyi-tipi-nedir-Turkiyede-var-mi) - [Türkiye’de görülmeyen kıyı tipleri: watt, fiyort, skayer, estuar ve resif](#Turkiyede-gorulmeyen-kiyi-tipleri-watt-fiyort-skayer-estuar-ve-resif) - [Fiyort kıyı tipi neden Türkiye’de yoktur?](#Fiyort-kiyi-tipi-neden-Turkiyede-yoktur) - [Skayer kıyı tipi neden Türkiye’de yoktur?](#Skayer-kiyi-tipi-neden-Turkiyede-yoktur) - [Haliç kıyı tipi ile İstanbul’daki Haliç aynı şey mi?](#Halic-kiyi-tipi-ile-Istanbuldaki-Halic-ayni-sey-mi) - [Kıyı tipleri nasıl oluşur?](#Kiyi-tipleri-nasil-olusur) - [Kıyı tiplerini karıştırmamak için kısa karar rehberi](#Kiyi-tiplerini-karistirmamak-icin-kisa-karar-rehberi) - [Sık yapılan hatalar ve doğru yorum](#Sik-yapilan-hatalar-ve-dogru-yorum) - [Bu rehberdeki sınıflama nasıl düşünülmeli?](#Bu-rehberdeki-siniflama-nasil-dusunulmeli) - [Sıkça Sorulan Sorular](#Sikca-Sorulan-Sorular) - [Kıyı tipleri nelerdir?](#Kiyi-tipleri-nelerdir) - [Türkiye’de görülen kıyı tipleri hangileridir?](#Turkiyede-gorulen-kiyi-tipleri-hangileridir) - [Watt kıyı tipi nedir?](#Watt-kiyi-tipi-nedir) - [Wattlı kıyı tipi Türkiye’de görülür mü?](#Wattli-kiyi-tipi-Turkiyede-gorulur-mu) - [Resifli kıyı tipi Türkiye’de var mı?](#Resifli-kiyi-tipi-Turkiyede-var-mi) - [Adriyatik Denizi’ndeki kıyı tipine verilen ad nedir?](#Adriyatik-Denizindeki-kiyi-tipine-verilen-ad-nedir) - [Fiyort kıyı tipi Türkiye’de neden görülmez?](#Fiyort-kiyi-tipi-Turkiyede-neden-gorulmez) - [Kaynaklar](#Kaynaklar) ## Türkiye kıyı tipleri haritası nasıl okunur? Türkiye kıyı tipleri haritasını yorumlamanın en pratik yolu, kıyı gerisindeki dağların uzanışına ve kıyı çizgisinin girinti çıkıntısına bakmaktır. Ege kıyılarında dağlar denize dik uzandığı için koy, körfez ve yarımada sayısı fazladır. Karadeniz ve Akdeniz’de ise dağlar çoğunlukla kıyıya paralel uzandığından kıyı çizgisi daha sade, kıta sahanlığı daha dar ve falez oluşumu daha yaygındır. Bölge veya kıyı kuşağıBaskın kıyı karakteriHaritada aranan ipucu Ege kıyılarıEnine kıyıGirinti çıkıntı, körfez, delta ve doğal liman çeşitliliği Karadeniz kıyılarıBoyuna ve falezli kıyıKıyıya paralel dağlar, dar kıyı kuşağı Akdeniz kıyılarıBoyuna, falezli ve yer yer DalmaçyaTorosların kıyıya paralel uzanışı, Antalya batısında parçalı kıyı Marmara çevresiRia ve limanlı kıyı örnekleriBoğazlar, kıyı setleriyle kapanmış göl ve koylar Bu nedenle tek bir bölgeye yalnızca bir etiket vermek her zaman doğru olmaz. Örneğin Akdeniz kıyıları genel olarak boyuna kıyı özelliği taşırken, Antalya’nın batısında Dalmaçya kıyı tipine örnek verilen alanlar da bulunur. ## Türkiye’de görülen kıyı tipleri ve ayırt edici özellikleri ### Enine kıyı tipi: Ege kıyılarının temel özelliği Enine kıyı tipi, dağların kıyıya dik uzandığı yerlerde görülür. Türkiye’de en belirgin örneği Ege kıyılarıdır. Bakırçay, Gediz, Küçük Menderes ve Büyük Menderes vadilerinin denize açılması; Ege’deki girintili çıkıntılı kıyı çizgisini, körfezleri ve deltaları açıklamayı kolaylaştırır. Enine kıyıların ayırt edici özellikleri şunlardır: - Koy, körfez, yarımada ve ada sayısı fazladır. - Kıyı çizgisi girintili çıkıntılıdır. - Kıta sahanlığı genellikle geniştir. - Deniz etkisi iç kesimlere daha rahat sokulur. - Doğal liman imkânı, boyuna kıyılara göre daha fazladır. - Akarsu vadileri kıyıya açıldığı için ulaşım ve hinterland bağlantısı daha elverişli olabilir. ### Boyuna kıyı tipi: Karadeniz ve Akdeniz kıyılarında yaygın Boyuna kıyı tipi, dağların kıyıya paralel uzandığı alanlarda oluşur. Türkiye’de Karadeniz kıyıları ve Akdeniz kıyılarının büyük bölümü bu sınıfa girer. Karadeniz’de Kuzey Anadolu Dağları, Akdeniz’de Toroslar kıyıya paralel uzandığı için kıyı ile iç kesimler arasında doğal bir eşik oluşur. Boyuna kıyıların başlıca özellikleri şunlardır: - Kıyı çizgisi enine kıyılara göre daha sadedir. - Kıta sahanlığı çoğu yerde dardır. - Deniz kısa mesafede derinleşebilir. - Doğal liman sayısı sınırlıdır. - İç kesimlerle ulaşım daha çok vadiler ve geçitler üzerinden sağlanır. - Dik kıyılarda falez oluşumu yaygındır. ### Ria kıyı tipi: Vadilerin deniz altında kalması Ria kıyı tipi, akarsu vadilerinin deniz seviyesinin yükselmesi ya da karanın alçalması sonucunda deniz suları altında kalmasıyla oluşur. Eski vadi ağızları denizle dolduğu için kıyı çizgisi parçalı ve girintili çıkıntılı görünür. Türkiye’de ria kıyı tipine örnek olarak İstanbul Boğazı çevresi, Çanakkale Boğazı çevresi ve Güneybatı Anadolu’daki bazı koylar gösterilir. İstanbul’daki Haliç adı burada karışıklık yaratabilir: Haliç, tarihî ve yer adı olarak kullanılır; ancak Türkiye kıyılarında klasik anlamda güçlü gelgit etkisiyle gelişmiş estuar kıyısı bulunmaz. ### Dalmaçya kıyı tipleri: Adriyatik’ten Kaş-Finike’ye uzanan örnek Dalmaçya kıyı tipi, kıyıya paralel uzanan dağ sıraları ve vadilerin deniz altında kalmasıyla oluşur. Alçak vadiler koylara, yüksek sırtlar ise kıyıya paralel ada ve yarımadalara dönüşür. Bu kıyı tipinin dünya üzerindeki en bilinen örneği Adriyatik Denizi kıyılarındaki Dalmaçya kıyılarıdır. Türkiye’de Dalmaçya kıyı tipine en çok Antalya’nın batısında, özellikle Kaş-Finike çevresinde örnek verilir. Bu alanda kıyı çizgisinin parçalı olması, ada ve yarımadaların kıyıya paralel uzanması ve uzun dar koyların görülmesi ayırt edici işaretlerdir. Dalmaçya kıyılarını karıştırmamak için şu ölçüt kullanılabilir: Bir kıyıda ada ve koylar kıyıya paralel bir düzen gösteriyorsa, bu yapı Dalmaçya kıyı tipini düşündürür. Sadece girintili çıkıntılı olmak tek başına yeterli değildir; kıyı gerisindeki paralel sırt-vadi yapısı da önemlidir. ### Limanlı kıyı tipi: Kıyı setiyle kapanan koy ve göller Limanlı kıyı tipi, alçak kıyılarda koy veya vadi ağızlarının dalga ve akıntı biriktirmesiyle oluşan kıyı setleri tarafından kısmen ya da tamamen kapatılmasıyla meydana gelir. Kapanan alan zamanla lagün veya kıyı gölü görünümü kazanabilir. Türkiye’de Büyükçekmece ve Küçükçekmece gölleri çevresi limanlı kıyı örnekleri arasında verilir. Bu kıyılarda kıyı oku, kıyı seti, tombolo ve lagün gibi biriktirme şekilleri önemlidir. ### Delta ve falezli kıyılar: Kıyı tipi mi, kıyı şekli mi? Delta kıyısı ve falezli kıyı, okul coğrafyasında kıyı tipleriyle birlikte öğretilir; ancak bunlar çoğu sınıflamada ana kıyı tipinden çok kıyıda gelişen yer şekilleri olarak değerlendirilir. Yine de Türkiye kıyılarını anlamak için bu iki başlık çok önemlidir. Delta kıyıları, akarsuların taşıdığı alüvyonları denize döküldükleri yerde biriktirmesiyle oluşur. Türkiye’de Çukurova, Bafra, Çarşamba, Gediz ve Büyük Menderes deltaları en bilinen örneklerdir. Delta oluşumu için akarsuyun taşıdığı malzemenin fazla, kıyının sığ, dalga ve akıntıların ise birikimi tamamen dağıtmayacak güçte olması gerekir. Falezli kıyılar ise dalgaların dik kıyıları aşındırmasıyla oluşan yalıyarlardır. Karadeniz ve Akdeniz kıyılarında, özellikle dağların kıyıya yaklaştığı ve kıyının dikleştiği alanlarda falezlere sık rastlanır. ## Watt kıyı tipi nedir, wattlı kıyı Türkiye’de neden görülmez? Watt kıyı tipi, gelgit sırasında deniz suları altında kalan, gelgit çekildiğinde ise açığa çıkan geniş, sığ ve çoğunlukla çamurlu kıyı düzlüklerinden oluşur. Bu nedenle watt kıyılarının diğer adı gelgit düzlüğü ya da gelgit kıyısıdır. Türkçe kaynaklarda “wattlı kıyı tipi” ifadesi de aynı anlamda kullanılır. Watt kıyı tipinin oluşması için üç koşul birlikte gerekir: - Gelgit genliği belirgin olmalıdır. - Kıyı alçak ve sığ olmalıdır. - İnce kum, mil ve çamurun birikebileceği sakin bir ortam bulunmalıdır. Dünyadaki en bilinen örneklerden biri Hollanda, Almanya ve Danimarka kıyılarındaki [Wadden Denizi](https://whc.unesco.org/en/list/1314/) alanıdır. UNESCO, bu alanı geniş gelgit düzlükleri ve kıyı ekosistemleri nedeniyle Dünya Mirası olarak tanımlar. Türkiye’de watt kıyı tipi görülmez. Bunun temel nedeni, Türkiye denizlerinde gelgit genliğinin watt düzlükleri oluşturacak kadar güçlü olmamasıdır. Gelgitler Ay ve Güneş’in çekim etkisiyle oluşur; [NOAA’nın gelgit açıklaması](https://oceanservice.noaa.gov/education/tutorial_tides/) da bu süreci Ay, Güneş ve Dünya’nın hareketleriyle birlikte ele alır. Ancak her gelgit görülen kıyıda watt oluşmaz; kıyının alçak, sığ ve birikime uygun olması da gerekir. ## Resifli kıyı tipi nedir, Türkiye’de var mı? Resifli kıyı tipi, özellikle mercan iskeletlerinin uzun süreli birikimiyle kıyı önünde set, ada ya da kıyıya paralel resif yapıları oluşturduğu kıyılardır. Sıcak, sığ, temiz ve ışık alan tropikal denizler bu kıyı tipinin gelişmesi için daha elverişlidir. [NOAA Coral Reef Conservation Program](https://coralreef.noaa.gov/) mercan resiflerini, canlı organizmaların oluşturduğu karmaşık deniz ekosistemleri olarak açıklar. Türkiye’de klasik anlamda mercan resifi kıyı tipi görülmez. Akdeniz’de farklı deniz canlıları ve bazı sert zemin ekosistemleri bulunsa da bunlar coğrafya derslerinde anlatılan tropikal resifli kıyı tipine karşılık gelmez. Bu yüzden “resif kıyı tipi Türkiye’de var mı?” sorusunun kısa cevabı: Klasik kıyı tipi olarak yoktur. Resifli kıyılar en çok Avustralya’daki Büyük Set Resifi, Kızıldeniz kıyıları ve tropikal okyanus adalarıyla ilişkilendirilir. Bu örneklerde kıyıyı şekillendiren ana unsur, uzun süre boyunca biriken mercan iskeletleridir. ## Türkiye’de görülmeyen kıyı tipleri: watt, fiyort, skayer, estuar ve resif Türkiye’de bazı kıyı tiplerinin görülmemesi, ülkenin okyanus kıyısında bulunmaması, güçlü gelgitlerin etkili olmaması ve kıyı kuşağında buzul aşındırmasının belirleyici olmamasıyla ilgilidir. Türkiye’de görülmeyen kıyı tipiNeden görülmez?Bilinen dünya örnekleri Watt kıyı tipiGüçlü gelgit ve geniş gelgit düzlüğü koşulları yokturWadden Denizi Fiyort kıyı tipiBuzul vadilerinin deniz altında kalması gerekirNorveç kıyıları Skayer kıyı tipiBuzul aşındırmasıyla çok sayıda kayalık ada oluşmalıdırİskandinavya kıyıları Klasik estuar-haliç kıyısıGüçlü gelgitli akarsu ağızları gerekirThames, Elbe gibi estuarlar Resifli kıyı tipiTropikal mercan resifi koşulları gerekirBüyük Set Resifi, Kızıldeniz ### Fiyort kıyı tipi neden Türkiye’de yoktur? Fiyort kıyı tipi, buzulların aşındırdığı U biçimli derin vadilerin deniz suları altında kalmasıyla oluşur. Norveç kıyıları bu kıyı tipinin en bilinen örneklerindendir. Türkiye kıyılarında fiyort oluşturacak ölçekte kıyı buzullaşması etkili olmadığı için fiyort kıyı tipi görülmez. ### Skayer kıyı tipi neden Türkiye’de yoktur? Skayer ya da skerry kıyıları, buzul aşındırması sonucunda oluşan çok sayıda küçük kayalık ada ve adacıktan meydana gelir. İskandinavya kıyıları bu tipe örnek verilir. Türkiye’de kıyı kuşağında buzul aşındırması bu ölçekte belirleyici olmadığı için skayer kıyı tipi yoktur. ### Haliç kıyı tipi ile İstanbul’daki Haliç aynı şey mi? Coğrafyada haliç ya da estuar kıyısı, gelgitin güçlü olduğu akarsu ağızlarında oluşan huni biçimli geniş ağızları ifade eder. Gelgit, akarsuyun taşıdığı malzemeyi dağıtarak delta oluşumunu zorlaştırabilir. İstanbul’daki Haliç ise tarihî ve yer adı olarak “Haliç”tir; Türkiye’de klasik anlamda gelgit etkisiyle gelişmiş estuar kıyı tipi bulunmaz. Bu ayrım özellikle sınavlarda önemlidir: Adı Haliç olan bir yerin varlığı, Türkiye’de estuar kıyı tipinin geliştiği anlamına gelmez. ## Kıyı tipleri nasıl oluşur? Kıyı tiplerini belirleyen temel mantık, kara şekilleri ile deniz süreçlerinin birlikte çalışmasıdır. Dağların uzanışı kıyı çizgisinin genel karakterini belirler; dalga, akıntı ve gelgit gibi deniz süreçleri ise kıyıyı aşındırır, taşır veya biriktirir. Kıyı tiplerinin oluşumunda en etkili faktörler şunlardır: - Dağların kıyıya dik veya paralel uzanması - Deniz seviyesinin yükselmesi veya karanın alçalması - Dalga aşındırması ve dalga biriktirmesi - Kıyı akıntıları ve uzun kıyı boyunca taşınım - Akarsuların taşıdığı alüvyon miktarı - Gelgit genliği - Buzul aşındırması - Mercan gibi canlıların biriktirici etkisi - Kıyıdaki kayaç yapısı ve tektonik hareketler Bu faktörler tek başına değil, çoğu zaman birlikte etki eder. Örneğin bir kıyı genel olarak boyuna kıyı özelliği gösterirken aynı yerde falezler de gelişebilir. Benzer şekilde bir enine kıyı alanında delta, koy ve doğal limanlar birlikte görülebilir. ## Kıyı tiplerini karıştırmamak için kısa karar rehberi Bir kıyı tipini tanımlarken önce oluşum nedenine bakmak gerekir. Sadece görüntüye göre karar vermek, özellikle ria, Dalmaçya ve limanlı kıyılarda hataya yol açabilir. - Dağlar denize dik iniyor, kıyı çok girintili çıkıntılıysa: **Enine kıyı**. - Dağlar kıyıya paralel ve kıyı çizgisi daha sadeyse: **Boyuna kıyı**. - Akarsu vadileri deniz altında kalmışsa: **Ria kıyı**. - Kıyıya paralel eski vadi ve sırtlar sular altında kalmışsa: **Dalmaçya kıyı**. - Koy veya vadi ağzı kıyı setiyle kapanmışsa: **Limanlı kıyı**. - Gelgitte su altında kalıp çekilmede açığa çıkan çamurlu düzlük varsa: **Watt kıyı tipi**. - Buzul vadisi denizle dolmuşsa: **Fiyort**. - Buzul aşındırmasıyla çok sayıda küçük kayalık ada oluşmuşsa: **Skayer**. - Mercan iskeletleri kıyı yapısını belirliyorsa: **Resifli kıyı tipi**. ## Sık yapılan hatalar ve doğru yorum Kıyı tipleri konusunda en yaygın hata, her girintili çıkıntılı kıyıyı aynı sınıfa koymaktır. Ege kıyılarındaki girinti çıkıntı çoğunlukla enine kıyı özelliğiyle açıklanırken, Dalmaçya kıyılarında kıyıya paralel ada ve koy dizilişi belirleyicidir. Ria kıyılarında ise eski akarsu vadilerinin deniz altında kalması esastır. İkinci hata, İstanbul’daki Haliç nedeniyle Türkiye’de estuar kıyı tipinin görüldüğünü düşünmektir. Buradaki adlandırma ile coğrafi oluşum tipi aynı şey değildir. Türkiye’de gelgit genliği klasik estuar ve watt kıyıları oluşturacak düzeyde güçlü değildir. Üçüncü hata, “resif” kelimesini her kayalık kıyı için kullanmaktır. Resifli kıyı tipi, sıradan kayalık kıyılardan farklıdır; kıyı yapısının mercan gibi canlıların biriktirdiği iskeletlerle şekillenmesi gerekir. ## Bu rehberdeki sınıflama nasıl düşünülmeli? Bu rehber, kıyı tiplerini okul coğrafyasında yaygın kullanılan oluşum temelli sınıflamaya göre açıklar. Ana ayrım; dağların kıyıya uzanışı, deniz seviyesindeki değişim, gelgit, buzul aşındırması, akarsu biriktirmesi ve canlı faaliyetleri üzerinden yapılır. Bazı başlıklar, özellikle delta ve falezli kıyılar, farklı kaynaklarda “kıyı tipi” yerine “kıyı şekli” olarak da ele alınabilir. Bu fark, ana cevabı değiştirmez: Türkiye’de görülen ve görülmeyen kıyıları ayırt etmek için oluşum sürecine bakmak gerekir. ## Sıkça Sorulan Sorular ### Kıyı tipleri nelerdir? Kıyı tipleri; enine, boyuna, ria, Dalmaçya, limanlı, watt, fiyort, skayer, haliç-estuar ve resifli kıyı gibi oluşum kökenine göre ayrılan kıyı biçimleridir. Delta ve falezli kıyılar da coğrafya derslerinde kıyı tipleriyle birlikte işlenir. ### Türkiye’de görülen kıyı tipleri hangileridir? Türkiye’de enine, boyuna, ria, Dalmaçya, limanlı, delta ve falezli kıyılar görülür. Ege’de enine, Karadeniz ve Akdeniz’de boyuna kıyılar belirgindir; Kaş-Finike çevresi Dalmaçya kıyı tipine örnek verilir. ### Watt kıyı tipi nedir? Watt kıyı tipi, gelgit sırasında su altında kalan, gelgit çekildiğinde açığa çıkan sığ ve çamurlu kıyı düzlüklerinden oluşur. Diğer adı gelgit düzlüğü veya gelgit kıyısıdır. ### Wattlı kıyı tipi Türkiye’de görülür mü? Hayır. Türkiye’de wattlı kıyı tipi görülmez; çünkü Türkiye denizlerinde gelgit genliği geniş gelgit düzlükleri oluşturacak kadar güçlü değildir. ### Resifli kıyı tipi Türkiye’de var mı? Türkiye’de klasik anlamda resifli kıyı tipi yoktur. Resifli kıyılar, çoğunlukla tropikal ve sığ denizlerde mercan iskeletlerinin kıyı yapısını belirlemesiyle oluşur. ### Adriyatik Denizi’ndeki kıyı tipine verilen ad nedir? Adriyatik Denizi’nin doğu kıyılarındaki tipik kıyı biçimi Dalmaçya kıyı tipidir. Bu tipte kıyıya paralel ada, yarımada ve koy dizilişleri görülür. ### Fiyort kıyı tipi Türkiye’de neden görülmez? Fiyort kıyı tipi, buzul vadilerinin deniz altında kalmasıyla oluşur. Türkiye kıyılarında fiyort oluşturacak ölçekte buzul aşındırması etkili olmadığı için bu kıyı tipi görülmez. **Önemli noktalar** - Türkiye’de görülmeyen kıyı tipleri: Türkiye’de watt, fiyort, skayer, klasik estuar-haliç ve mercan resifi kıyıları klasik kıyı tipi olarak görülmez. - Watt kıyı tipi: Watt kıyı tipi, gelgit sırasında deniz altında kalan ve gelgit çekildiğinde açığa çıkan sığ, çamurlu kıyı düzlüklerinden oluşur. - Gelgitin nedeni: Gelgitler, Ay ve Güneş’in çekim etkisi ile Dünya’nın hareketlerinin birlikte sonucudur; ancak watt kıyısı oluşması için ayrıca alçak, sığ ve birikimli kıyı koşulları gerekir. - Resifli kıyı tipi: Resifli kıyı tipi, mercan gibi canlıların iskeletlerinin uzun süreli birikimiyle kıyı yapısının şekillendiği kıyılardır; Türkiye’de klasik tropikal resifli kıyı tipi görülmez. **Son kontrol ve güncellik** - Son kontrol: 2026-05-21. - Kıyı tipleri ve Türkiye örnekleri büyük ölçüde jeomorfolojik sınıflamaya dayandığı için sık değişen bir konu değildir. Yine de eğitim müfredatı veya kaynaklardaki terminoloji değişirse örnekler ve ifade biçimi gözden geçirilmelidir. - Yeniden kontrol tetikleyicisi: Coğrafya müfredatı değişikliği, yeni resmi eğitim kaynağı, kıyı sınıflaması terminolojisinde güncelleme veya kaynak bağlantılarının erişilemez hâle gelmesi.. **Nasıl değerlendirdik** Sınıflama; okul coğrafyasında yaygın kullanılan oluşum temelli kıyı tipleri yaklaşımına göre yapıldı. Öncelik Türkiye’de görülen/görülmeyen kıyıları ayırt etmeye, ardından watt ve resifli kıyı gibi arama talebi yüksek alt başlıkları netleştirmeye verildi. Gelgit ve resif gibi teknik konularda resmi/kurumsal kaynaklar kullanıldı. **Kaynak notu** - Wadden Denizi’nin geniş gelgit düzlükleri UNESCO Dünya Mirası kaydıyla desteklendi. - Gelgitin Ay, Güneş ve Dünya hareketleriyle ilişkisi NOAA Ocean Service kaynağına dayandırıldı. - Mercan resiflerinin canlı organizmalarla oluşan deniz ekosistemleri olduğu NOAA Coral Reef Conservation Program kaynağıyla desteklendi. - Türkiye’deki kıyı tipi örnekleri, coğrafya eğitiminde yaygın kabul gören oluşum temelli sınıflamaya göre açıklandı. ## Kaynaklar - [UNESCO World Heritage Centre – Wadden Sea](https://whc.unesco.org/en/list/1314/) - [NOAA Ocean Service – Tides and Water Levels](https://oceanservice.noaa.gov/education/tutorial_tides/) - [NOAA Coral Reef Conservation Program](https://coralreef.noaa.gov/)