# Siyanoz Nedir, Tedavisi Nasıl Yapılır? - Canonical URL: https://www.zovovo.com/siyanoz-nedir/ - Published: 2020-09-08T22:18:06+03:00 - Modified: 2026-05-01T12:10:33+03:00 - Author: Zovovo - Categories: Bilim - Teknoloji - Summary: Siyanoz, ciltte, dudakta, dilde, tırnak yatağında veya el-ayak uçlarında mavimsi-mor renk değişikliği görülmesidir. En kısa cevapla: siyanoz tek başına... ![ Siyanoz Nedir, Tedavisi Nasıldır? ](https://www.zovovo.com/wp-content/uploads/2020/09/periferik-siyanoz-min.jpg) --- Siyanoz, ciltte, dudakta, dilde, tırnak yatağında veya el-ayak uçlarında mavimsi-mor renk değişikliği görülmesidir. En kısa cevapla: **siyanoz tek başına bir hastalık değil, kanda oksijenlenme veya dolaşım sorunu olabileceğini gösteren bir belirtidir.** Bu yüzden “siyanoz tedavisi” moraran bölgeye krem sürmekle değil, altta yatan nedenin bulunup tedavi edilmesiyle yapılır. Ben olsam önce şu ayrımı yapardım: **dil ve dudak da morarıyorsa acil değerlendirme gerekir; sadece el-ayak uçları soğukta morarıp ısınınca düzeliyorsa çoğu zaman dolaşım/soğukla ilişkili daha farklı bir tablo düşünülür.** Yine de nefes darlığı, göğüs ağrısı, bilinç bulanıklığı veya bebekte beslenememe varsa beklemek doğru değildir. İçindekiler - [Kısa özet: Hangi durumda ne yapmalı?](#Kisa-ozet-Hangi-durumda-ne-yapmali) - [Siyanoz nedir?](#Siyanoz-nedir) - [Siyanoz her zaman oksijen düşüklüğü müdür?](#Siyanoz-her-zaman-oksijen-dusuklugu-mudur) - [Siyanoz belirtileri nelerdir?](#Siyanoz-belirtileri-nelerdir) - [Daha acil kabul edilen belirtiler](#Daha-acil-kabul-edilen-belirtiler) - [Daha hafif görünebilen ama takip edilmesi gereken belirtiler](#Daha-hafif-gorunebilen-ama-takip-edilmesi-gereken-belirtiler) - [Siyanoz tipleri](#Siyanoz-tipleri) - [Santral siyanoz](#Santral-siyanoz) - [Periferik siyanoz](#Periferik-siyanoz) - [Akrosiyanoz](#Akrosiyanoz) - [Sirkumoral siyanoz](#Sirkumoral-siyanoz) - [Diferansiyel siyanoz](#Diferansiyel-siyanoz) - [Siyanoz neden olur?](#Siyanoz-neden-olur) - [Akciğer ve solunumla ilgili nedenler](#Akciger-ve-solunumla-ilgili-nedenler) - [Kalp ve damarlarla ilgili nedenler](#Kalp-ve-damarlarla-ilgili-nedenler) - [Kan ve ilaçlarla ilgili nedenler](#Kan-ve-ilaclarla-ilgili-nedenler) - [Çocuklarda ve bebeklerde siyanoz](#Cocuklarda-ve-bebeklerde-siyanoz) - [Bebeklerde dikkat edilmesi gereken işaretler](#Bebeklerde-dikkat-edilmesi-gereken-isaretler) - [Siyanoz nasıl anlaşılır?](#Siyanoz-nasil-anlasilir) - [Siyanoz tedavisi nasıl yapılır?](#Siyanoz-tedavisi-nasil-yapilir) - [1. Acil durumda oksijen ve solunum desteği](#1-Acil-durumda-oksijen-ve-solunum-destegi) - [2. Akciğer hastalığı varsa nedene yönelik tedavi](#2-Akciger-hastaligi-varsa-nedene-yonelik-tedavi) - [3. Kalp kaynaklıysa kardiyoloji değerlendirmesi](#3-Kalp-kaynakliysa-kardiyoloji-degerlendirmesi) - [4. Damar tıkanıklığı veya pıhtı şüphesinde acil yaklaşım](#4-Damar-tikanikligi-veya-pihti-suphesinde-acil-yaklasim) - [5. Soğuk ve periferik dolaşım kaynaklıysa koruma ve takip](#5-Soguk-ve-periferik-dolasim-kaynakliysa-koruma-ve-takip) - [Evde ne yapılabilir, ne yapılmamalı?](#Evde-ne-yapilabilir-ne-yapilmamali) - [Yapılabilecekler](#Yapilabilecekler) - [Yapılmaması gerekenler](#Yapilmamasi-gerekenler) - [Hangi doktora gidilir?](#Hangi-doktora-gidilir) - [Siyanoz tehlikeli midir?](#Siyanoz-tehlikeli-midir) - [Sık yapılan hatalar](#Sik-yapilan-hatalar) - [Sonuç: Siyanozda doğru yaklaşım](#Sonuc-Siyanozda-dogru-yaklasim) - [Sıkça Sorulan Sorular](#Sikca-Sorulan-Sorular) - [Siyanoz nedir?](#Siyanoz-nedir-2) - [Siyanoz tedavisi nasıl yapılır?](#Siyanoz-tedavisi-nasil-yapilir-2) - [Dudak morarması tehlikeli midir?](#Dudak-morarmasi-tehlikeli-midir) - [El ve ayak morarması neden olur?](#El-ve-ayak-morarmasi-neden-olur) - [Bebeklerde siyanoz normal mi?](#Bebeklerde-siyanoz-normal-mi) - [Siyanoz için hangi doktora gidilir?](#Siyanoz-icin-hangi-doktora-gidilir) - [Dış Kaynaklar](#Dis-Kaynaklar) - [Son Doğrulama ve Güncelleme Notu](#Son-Dogrulama-ve-Guncelleme-Notu) ## Kısa özet: Hangi durumda ne yapmalı? DurumNe anlama gelebilir?Ne yapmalı? Dudak, dil veya ağız içi morKandaki oksijen düşüklüğü olabilirAcil sağlık değerlendirmesi gerekir Morarma + nefes darlığıAkciğer, kalp veya dolaşım sorunu olabilir112/acil yardım düşünülmelidir Sadece parmak uçları soğukta morarıyorPeriferik dolaşım, soğuk, Raynaud benzeri durumlarIsıtın; tekrarlıyorsa doktora başvurun Bebekte dudak/dil morarmasıDoğuştan kalp veya solunum sorunu olabilirGecikmeden çocuk acile başvurun Morarma ani başladı, tek kol/bacaktaDamar tıkanıklığı veya dolaşım bozukluğu olabilirAcil değerlendirme gerekir ## Siyanoz nedir? **Siyanoz**, oksijen taşıyan kanın dokulara yeterince oksijen ulaştıramaması ya da dolaşımın yavaşlaması sonucunda görülebilen mavimsi-mor renk değişikliğidir. En çok şu bölgelerde fark edilir: - Dudaklar - Dil ve ağız içi - Tırnak yatakları - Parmak uçları - El ve ayaklar - Kulak memesi - Burun ucu Tıbbi değerlendirmede renk değişikliğinin **nerede görüldüğü**, **ne kadar sürdüğü**, **soğukla ilişkili olup olmadığı**, **nefes darlığı eşlik edip etmediği** ve **oksijen satürasyonu** önemlidir. > Kısa tanım: Siyanoz, vücudun bazı bölgelerinde mavimsi-mor renk değişikliğiyle fark edilen ve çoğu zaman oksijenlenme ya da dolaşım sorununu düşündüren bir belirtidir. ## Siyanoz her zaman oksijen düşüklüğü müdür? Hayır. Siyanoz çoğu zaman oksijenlenme sorununu akla getirir; ancak her morarma aynı anlama gelmez. Örneğin soğuk havada el ve ayak uçlarında geçici morarma dolaşımın yavaşlamasıyla ilişkili olabilir. Buna karşılık dil, dudak ve ağız içinde morarma varsa bu daha çok **santral siyanoz** lehinedir ve daha ciddiye alınmalıdır. Ayrıca siyanozun gözle fark edilmesi kişiden kişiye değişebilir. Cilt rengi koyu olan kişilerde morarma daha zor seçilebilir; bu durumda özellikle **dudak içi, dil, tırnak yatağı ve avuç içi** gibi alanlara bakılır. ## Siyanoz belirtileri nelerdir? Siyanozun ana belirtisi mavimsi-mor renk değişikliğidir. Ancak eşlik eden bulgular, durumun ciddiyetini anlamada daha belirleyicidir. ### Daha acil kabul edilen belirtiler Aşağıdaki bulgulardan biri varsa siyanoz bekletilmemelidir: - Nefes darlığı - Hızlı veya zor nefes alma - Göğüs ağrısı - Bayılma veya bayılacak gibi olma - Bilinç bulanıklığı - Konuşurken nefes nefese kalma - Dudak ve dilde belirgin morarma - Çocukta halsizlik, emememe, morarma nöbetleri - Ani başlayan tek taraflı kol veya bacak morarması ### Daha hafif görünebilen ama takip edilmesi gereken belirtiler - Soğukta el ve ayak parmaklarının morarması - Tırnak diplerinde mavimsi görünüm - Egzersizle artan morarma - Ağlama veya zorlanma sırasında bebekte ağız çevresinde renk değişimi - Tekrarlayan baş dönmesi, çarpıntı veya çabuk yorulma Bu belirtiler hafif görünse bile sık tekrarlıyorsa aile hekimi, çocuk doktoru, göğüs hastalıkları veya kardiyoloji değerlendirmesi gerekebilir. ## Siyanoz tipleri Siyanozun tipini anlamak, olası nedeni daraltmaya yardım eder. En sık kullanılan ayrım santral ve periferik siyanozdur. ### Santral siyanoz **Santral siyanoz**, dudak, dil ve ağız içi gibi merkezi bölgelerde morarma görülmesidir. Genellikle kandaki oksijen düzeyinin düşmesiyle ilişkilidir ve daha ciddi kabul edilir. Olası nedenler arasında şunlar yer alabilir: - Akciğer hastalıkları - Astım atağı veya KOAH alevlenmesi - Zatürre gibi ağır solunum yolu enfeksiyonları - Doğuştan kalp hastalıkları - Kalp yetmezliği - Pulmoner emboli gibi damar tıkanıklıkları - Methemoglobinemi gibi kanın oksijen taşımasını bozan durumlar ### Periferik siyanoz **Periferik siyanoz**, daha çok el, ayak, parmak uçları ve tırnak yataklarında görülür. Dolaşımın yavaşlaması veya uç bölgelerde kan akımının azalmasıyla ilişkili olabilir. Sık görülen tetikleyiciler: - Soğuk hava - Dolaşım bozukluğu - Raynaud fenomeni - Damar tıkanıklığı - Kalp yetmezliği - Uzun süre hareketsiz kalma Periferik siyanozda eller ve ayaklar genellikle soğuktur. Bölge ısıtıldığında renk düzelebilir; ancak [ağrı](https://www.zovovo.com/neden-bazilari-daha-cok-agri-hisseder/), uyuşma, tek taraflı şişlik veya ani renk değişimi varsa acil değerlendirme gerekir. ### Akrosiyanoz **Akrosiyanoz**, özellikle el ve ayakların uç kısımlarında görülen mavimsi renk değişikliğidir. Soğukla artabilir ve çoğu zaman simetriktir. Yenidoğanlarda ilk günlerde el ve ayaklarda geçici akrosiyanoz görülebilir; fakat dudak ve dil morarması normal kabul edilmez. ### Sirkumoral siyanoz **Sirkumoral siyanoz**, ağız çevresinde morarma görünümüdür. Özellikle çocuklarda ağlama, üşüme veya geçici dolaşım değişiklikleriyle görülebilir. Ancak morarma ağız çevresiyle sınırlı kalmıyor, dudak ve dil de morarıyorsa daha ciddi değerlendirilmelidir. ### Diferansiyel siyanoz **Diferansiyel siyanoz**, vücudun üst ve alt yarısında farklı renklenme görülmesiyle tanımlanır. Doğuştan kalp-damar hastalıkları gibi daha özel nedenlerle ilişkili olabileceği için hekim değerlendirmesi gerektirir. ## Siyanoz neden olur? Siyanozun nedeni kabaca üç başlıkta düşünülür: **oksijenin akciğerden kana yeterince geçememesi**, **kalbin kanı etkili pompalayamaması** veya **kanın/dolaşımın oksijeni dokulara ulaştırmasında sorun olması**. ### Akciğer ve solunumla ilgili nedenler - Astım atağı - KOAH alevlenmesi - Zatürre - Akciğer ödemi - Pulmoner emboli - Ağır bronşiolit veya krup gibi çocukluk çağı solunum sorunları - Boğulma, yabancı cisim aspirasyonu veya hava yolu tıkanıklığı ### Kalp ve damarlarla ilgili nedenler - Doğuştan kalp hastalıkları - Kalp yetmezliği - Kalp kapak hastalıkları - Pulmoner hipertansiyon - Damar tıkanıklıkları - Şok tabloları ### Kan ve ilaçlarla ilgili nedenler Bazı durumlarda kandaki oksijen miktarı kadar, kanın oksijeni taşıma biçimi de önemlidir. - Methemoglobinemi - Karbonmonoksit zehirlenmesi - Bazı ilaçlar veya kimyasal maruziyetler - Ağır kansızlıkta renk değişikliği farklı görünebilir; siyanoz her zaman belirgin olmayabilir Karbonmonoksit zehirlenmesinde her zaman klasik morarma görülmeyebilir. [Baş ağrısı](https://www.zovovo.com/bas-agrisi-nedenleri-tedavisi/), bulantı, sersemlik ve aynı ortamda birden fazla kişide benzer şikâyet varsa acil yardım çağrılmalıdır. ## Çocuklarda ve bebeklerde siyanoz Çocuklarda siyanoz daha dikkatli ele alınmalıdır; çünkü küçük çocuklar nefes darlığını yetişkinler gibi tarif edemez. Özellikle bebeklerde dudak, dil veya ağız içinde morarma varsa “geçer” diye beklemek risklidir. ### Bebeklerde dikkat edilmesi gereken işaretler - Dudak veya dilde morarma - Emmede zorlanma - Nefes alırken kaburgaların içeri çekilmesi - Hızlı nefes alma - Morarma ile birlikte terleme - Beslenirken yorulma - Ağlama sonrası uzun süren renk değişikliği - Uykuya meyil veya belirgin halsizlik Yenidoğanlarda el ve ayaklarda kısa süreli mavimsi görünüm bazen geçici olabilir. Ancak **merkezi morarma**, yani dudak, dil ve ağız içinin morarması acil değerlendirme gerektirir. ## Siyanoz nasıl anlaşılır? Evde görülen renk değişikliği tek başına kesin tanı koydurmaz. Hekim değerlendirmesinde genellikle şu adımlar izlenir: - **Öykü alınır:** Morarma ne zaman başladı, soğukla mı oluyor, egzersizle artıyor mu, nefes darlığı var mı? - **Fizik muayene yapılır:** Dudak, dil, tırnak yatağı, el-ayak ısısı, nabızlar ve solunum değerlendirilir. - **Oksijen satürasyonu ölçülür:** Parmak ucuna takılan pulse oksimetre ile kandaki oksijen doygunluğu hakkında fikir edinilir. - **Gerekirse kan gazı istenir:** Arter kan gazı, oksijen ve karbondioksit düzeylerini daha ayrıntılı gösterir. - **Altta yatan neden araştırılır:** Akciğer grafisi, EKG, ekokardiyografi, kan testleri veya ileri görüntüleme gerekebilir. Pulse oksimetre pratik bir ölçüm aracıdır; fakat her durumda tek başına yeterli değildir. Soğuk parmak, oje, hareket, dolaşım bozukluğu veya bazı kan hastalıkları ölçümü etkileyebilir. ## Siyanoz tedavisi nasıl yapılır? Siyanozun tedavisi, nedeni ortadan kaldırmaya yöneliktir. Yani tedavi planı “morarma var” diye tek tip uygulanmaz; morarmaya yol açan sorun belirlenir. ### 1. Acil durumda oksijen ve solunum desteği Santral siyanoz, nefes darlığı veya düşük oksijen satürasyonu varsa ilk yaklaşım oksijenlenmeyi düzeltmektir. Sağlık kuruluşunda oksijen desteği, hava yolu açıklığının sağlanması veya gerekirse solunum cihazı desteği uygulanabilir. ### 2. Akciğer hastalığı varsa nedene yönelik tedavi Astım veya KOAH atağında bronşları genişleten ilaçlar, [kortizon](https://www.zovovo.com/kortizon-nedir/) tedavileri veya oksijen desteği gerekebilir. Zatürre gibi enfeksiyonlarda antibiyotik veya antiviral tedaviler, sıvı desteği ve takip planlanabilir. ### 3. Kalp kaynaklıysa kardiyoloji değerlendirmesi Kalp yetmezliği, kapak hastalığı veya doğuştan kalp hastalığı söz konusuysa tedavi ilaç, girişimsel işlem veya ameliyat gerektirebilir. Bebeklerde ve çocuklarda doğuştan kalp hastalıkları açısından çocuk kardiyolojisi değerlendirmesi önemlidir. ### 4. Damar tıkanıklığı veya pıhtı şüphesinde acil yaklaşım Ani başlayan nefes darlığı, göğüs ağrısı, tek taraflı bacak şişliği veya ani morarma pıhtı ve damar tıkanıklığını düşündürebilir. Bu durumda tanı ve tedavi acil şartlarda yapılmalıdır. ### 5. Soğuk ve periferik dolaşım kaynaklıysa koruma ve takip Soğukla artan el-ayak morarmasında bölgeyi ısıtmak, sigaradan kaçınmak ve soğuğa karşı koruyucu giyinmek yardımcı olabilir. Fakat renk değişikliği sık tekrarlıyorsa, ağrılıysa veya yaraya dönüşüyorsa romatoloji, kalp-damar cerrahisi ya da ilgili uzmanlık değerlendirmesi gerekebilir. ## Evde ne yapılabilir, ne yapılmamalı? Siyanozda evde yapılacaklar sınırlıdır; çünkü asıl konu oksijenlenme ve dolaşımdır. ### Yapılabilecekler - Kişiyi oturur veya yarı oturur pozisyona alın. - Dar kıyafetleri gevşetin. - Soğukla ilişkili el-ayak morarmasında bölgeyi yavaşça ısıtın. - Nefes darlığı varsa kişiyi yürütmeyin veya zorlamayın. - Varsa düzenli kullanılan doktor reçeteli solunum ilaçları hekimin önerdiği şekilde kullanılmalıdır. - Morarma dudak/dil bölgesindeyse acil yardım alın. ### Yapılmaması gerekenler - Moraran bölgeyi sertçe ovalamayın. - Bilinç bulanıklığı olan kişiye ağızdan su, yiyecek veya ilaç vermeyin. - “Üşümüştür” diyerek dudak ve dil morarmasını hafife almayın. - Çocukta morarma nöbetlerini evde izlemekle yetinmeyin. - Reçetesiz oksijen, antibiyotik veya kan sulandırıcı kullanmayın. ## Hangi doktora gidilir? Siyanozun hangi bölüme ait olduğu, eşlik eden bulgulara göre değişir. Belirti ağırlığıBaşvurulacak yer Nefes darlığı, göğüs ağrısı, bilinç bulanıklığıAcil servis Bebekte dudak/dil morarmasıÇocuk acil / çocuk kardiyolojisi Egzersizle morarma, çarpıntı, çabuk yorulmaKardiyoloji Öksürük, hırıltı, KOAH/astım öyküsüGöğüs hastalıkları Soğukta parmaklarda renk değişimiAile hekimi, romatoloji veya kalp-damar değerlendirmesi ## Siyanoz tehlikeli midir? Siyanozun tehlikesi, **nerede görüldüğüne ve nedenine** bağlıdır. Soğukta kısa süreli el-ayak morarması her zaman acil olmayabilir. Buna karşılık dudak, dil veya ağız içi morarması kandaki oksijen düşüklüğünü düşündürebileceği için daha ciddi kabul edilir. Özellikle şu durumlarda siyanoz acildir: - Morarma aniden başladıysa - Nefes almak zorlaştıysa - Kişi konuşamıyor, bayılıyor veya bilinci bulanıksa - Göğüs ağrısı varsa - Bebek morarıyor ve beslenemiyorsa - Morarma dinlenmekle düzelmiyorsa ## Sık yapılan hatalar Siyanozda en büyük hata, morarmayı yalnızca cilt rengi değişikliği gibi görmektir. Oysa bu belirti bazen kalp, akciğer veya damar sistemiyle ilgili ciddi bir sorunun erken işareti olabilir. Sık yapılan hatalar şunlardır: - Dudak morarmasını “üşüdü” diye geçiştirmek - Bebekte morarmayı normal sanmak - Sadece tırnak rengine bakıp karar vermek - Ev tipi oksimetre normal çıktı diye tüm riskleri dışlamak - Ani başlayan tek taraflı morarmada beklemek - Altta yatan astım, KOAH veya kalp hastalığını ihmal etmek ## Sonuç: Siyanozda doğru yaklaşım Siyanoz nedir sorusunun pratik yanıtı şudur: **Vücudun bazı bölgelerinde mavimsi-mor renk değişikliğiyle fark edilen, oksijenlenme veya dolaşım sorunu olabileceğini düşündüren bir belirtidir.** Tedavisi de bu nedenle tek bir yöntemle değil, altta yatan nedene göre yapılır. Dudak, dil ve ağız içi morarması, nefes darlığı, göğüs ağrısı, bilinç bulanıklığı veya bebekte morarma varsa beklemek yerine acil sağlık hizmetine başvurmak en güvenli yaklaşımdır. ## Sıkça Sorulan Sorular ### Siyanoz nedir? Siyanoz; dudak, dil, tırnak yatağı, parmak uçları veya ciltte mavimsi-mor renk değişikliği görülmesidir. Genellikle oksijenlenme veya dolaşım sorunu olabileceğini düşündüren bir belirtidir. ### Siyanoz tedavisi nasıl yapılır? Siyanozun tedavisi altta yatan nedene göre yapılır. Oksijen düşüklüğü varsa oksijen desteği, akciğer hastalığı varsa solunum tedavileri, kalp hastalığı varsa kardiyoloji tedavisi, damar tıkanıklığı varsa acil damar/pıhtı tedavisi gerekebilir. ### Dudak morarması tehlikeli midir? Dudak ve özellikle dil morarması santral siyanoz belirtisi olabilir ve ciddiye alınmalıdır. Nefes darlığı, göğüs ağrısı, bayılma, bilinç bulanıklığı veya çocukta beslenememe eşlik ediyorsa acil yardım alınmalıdır. ### El ve ayak morarması neden olur? El ve ayak morarması soğuk hava, periferik dolaşımın yavaşlaması, Raynaud fenomeni, damar tıkanıklığı veya kalp-damar sorunlarıyla ilişkili olabilir. Isınınca düzelmeyen, ağrılı, tek taraflı veya sık tekrarlayan morarma değerlendirilmelidir. ### Bebeklerde siyanoz normal mi? Yenidoğanlarda el ve ayaklarda kısa süreli mavimsi görünüm bazen geçici olabilir. Ancak dudak, dil veya ağız içinde morarma normal kabul edilmez; özellikle emme güçlüğü, hızlı nefes alma veya halsizlik varsa acil değerlendirme gerekir. ### Siyanoz için hangi doktora gidilir? Nefes darlığı, göğüs ağrısı veya bilinç bulanıklığı varsa acil servise gidilmelidir. Solunum şikâyetlerinde göğüs hastalıkları, kalp şüphesinde kardiyoloji, çocuk ve bebeklerde çocuk doktoru veya çocuk kardiyolojisi değerlendirmesi gerekebilir. ## Dış Kaynaklar - [MedlinePlus Medical Encyclopedia – Bluish skin or lips (cyanosis)](https://medlineplus.gov/ency/article/003215.htm) - [Cleveland Clinic – Cyanosis](https://my.clevelandclinic.org/health/diseases/24297-cyanosis) - [Merck Manual Consumer Version – Cyanosis](https://www.merckmanuals.com/home/heart-and-blood-vessel-disorders/symptoms-of-heart-and-blood-vessel-disorders/cyanosis) - [StatPearls – Central and Peripheral Cyanosis](https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK559167/) ## Son Doğrulama ve Güncelleme Notu **Son güncelleme:** 2026-05-01 - Sayfa baştan yapılandırıldı; kısa cevap, acil durum karar tablosu, siyanoz tipleri, nedenler, çocuklarda siyanoz, tanı süreci, tedavi yaklaşımı ve evde yapılmaması gerekenler netleştirildi. Eski içerikteki dağınık neden listeleri daha tıbbi ve okunabilir bir çerçeveye taşındı.