# Türklerin Kullandığı Takvimler Hangileridir? - Canonical URL: https://www.zovovo.com/turklerin-kullandigi-takvimler/ - Published: 2020-08-25T15:07:46+03:00 - Modified: 2026-05-11T22:29:36+03:00 - Author: Zovovo - Categories: Bilim - Teknoloji, Kültür, Yaşam - Summary: Kısa cevap: Türklerin tarih boyunca kullandığı başlıca takvimler sırasıyla 12 Hayvanlı Türk Takvimi, Hicri Takvim, Celali Takvim, Rumi Takvim ve Miladi... ![ Türklerin Kullandığı Takvimler Hangileridir? ](https://www.zovovo.com/wp-content/uploads/2020/08/turklerin-kullandigi-takvimler-hangileridir.jpg) --- **Kısa cevap:** Türklerin tarih boyunca kullandığı başlıca takvimler sırasıyla **12 Hayvanlı Türk Takvimi, Hicri Takvim, Celali Takvim, Rumi Takvim ve Miladi Takvimdir**. Türklerin ilk kullandığı takvim 12 Hayvanlı Türk Takvimi kabul edilir. Türkiye bugün, 1 Ocak 1926’dan beri uluslararası kullanımdaki Miladi, yani Gregoryen takvimi kullanır. Bu sıralama her dönem için tek ve kesintisiz bir kullanım anlamına gelmez. Bazı dönemlerde iki takvim aynı anda farklı işler için kullanılmıştır: Osmanlı’da Hicri takvim dini ve toplumsal tarihlemede, Rumi takvim ise özellikle mali işlerde öne çıkmıştır. İçindekiler - [Türklerin kullandığı takvimler sırasıyla: hızlı karşılaştırma](#Turklerin-kullandigi-takvimler-sirasiyla-hizli-karsilastirma) - [Türkler neden tarih boyunca farklı takvimler kullandı?](#Turkler-neden-tarih-boyunca-farkli-takvimler-kullandi) - [12 Hayvanlı Türk Takvimi: Türklerin ilk kullandığı takvim](#12-Hayvanli-Turk-Takvimi-Turklerin-ilk-kullandigi-takvim) - [Hicri Takvim: İslamiyet sonrası Türklerin kullandığı ay takvimi](#Hicri-Takvim-Islamiyet-sonrasi-Turklerin-kullandigi-ay-takvimi) - [Celali Takvim: Selçuklularda güneş yılına dayalı düzen](#Celali-Takvim-Selcuklularda-gunes-yilina-dayali-duzen) - [Rumi Takvim: Osmanlı’da mali düzenin takvimi](#Rumi-Takvim-Osmanlida-mali-duzenin-takvimi) - [Rumi takvim ayları hangileridir?](#Rumi-takvim-aylari-hangileridir) - [Miladi Takvim: Türkiye bugün hangi takvimi kullanıyor?](#Miladi-Takvim-Turkiye-bugun-hangi-takvimi-kullaniyor) - [Türk takvimleri hakkında sık karıştırılan noktalar](#Turk-takvimleri-hakkinda-sik-karistirilan-noktalar) - [Türklerin kullandığı takvimleri akılda tutmak için kısa yöntem](#Turklerin-kullandigi-takvimleri-akilda-tutmak-icin-kisa-yontem) - [Sıkça Sorulan Sorular](#Sikca-Sorulan-Sorular) - [Türklerin kullandığı takvimler hangileridir?](#Turklerin-kullandigi-takvimler-hangileridir) - [Türklerin ilk kullandığı takvim hangisidir?](#Turklerin-ilk-kullandigi-takvim-hangisidir) - [Türklerin kullandığı takvimler sırasıyla nasıldır?](#Turklerin-kullandigi-takvimler-sirasiyla-nasildir) - [Türkiye hangi takvimi kullanıyor?](#Turkiye-hangi-takvimi-kullaniyor) - [Hicri Takvim ile Rumi Takvim arasındaki fark nedir?](#Hicri-Takvim-ile-Rumi-Takvim-arasindaki-fark-nedir) - [Rumi takvim ayları nelerdir?](#Rumi-takvim-aylari-nelerdir) - [Dış Kaynaklar](#Dis-Kaynaklar) - [Son Doğrulama ve Güncelleme Notu](#Son-Dogrulama-ve-Guncelleme-Notu) ## Türklerin kullandığı takvimler sırasıyla: hızlı karşılaştırma TakvimEsas aldığı yılTürklerde öne çıktığı dönemKısa not 12 Hayvanlı Türk TakvimiGüneş yılıİslamiyet öncesi Türk topluluklarıYıllar 12 hayvan adıyla anılır. Hicri TakvimAy yılıİslamiyet sonrası Türk devletleriBaşlangıcı Hz. Muhammed’in hicreti kabul edilir. Celali TakvimGüneş yılıBüyük Selçuklu dönemiMelikşah döneminde düzenlenmiştir. Rumi TakvimGüneş yılıOsmanlı mali sistemiBaşlangıcı hicret, yıl hesabı güneştir. Miladi TakvimGüneş yılıTürkiye Cumhuriyeti1 Ocak 1926’dan beri kullanılır. ## Türkler neden tarih boyunca farklı takvimler kullandı? Türklerin tarih boyunca farklı takvimler kullanmasının temel nedeni, takvimin yalnızca gün sayma aracı olmamasıdır. Takvim; devlet yönetimi, vergi toplama, tarım, ticaret, dini günler ve diplomatik ilişkilerle doğrudan bağlantılıdır. Başlıca değişim nedenleri şunlardır: - **Yaşam biçimi:** Göçebe ya da yarı göçebe hayat, mevsimleri ve hayvan döngülerini izlemeyi önemli kılmıştır. - **Din değişikliği:** İslamiyet’in kabulünden sonra Hicri takvim dini hayatla birlikte yaygınlaşmıştır. - **Devlet yönetimi:** Büyük devletlerde vergi, maaş, ordu ve resmi yazışmalar için daha düzenli tarihleme ihtiyacı doğmuştur. - **Tarım ve ekonomi:** Güneş yılına dayalı takvimler, mevsimlerin takibi açısından daha kullanışlı olmuştur. - **Batı ile ilişkiler:** Osmanlı’nın Avrupa devletleriyle mali ve diplomatik temasları, Rumi ve ardından Miladi takvim kullanımını güçlendirmiştir. Bu yüzden Türk takvimleri bir çizgi halinde yalnızca eski-yeni ayrımıyla değil, **kullanım amacı** üzerinden de değerlendirilmelidir. ## 12 Hayvanlı Türk Takvimi: Türklerin ilk kullandığı takvim 12 Hayvanlı Türk Takvimi, Türklerin kullandığı ilk takvim olarak kabul edilir. İslamiyet öncesi Türk topluluklarında görülen bu takvim, güneş yılına dayanır ve 12 yıllık bir döngü üzerinden işler. Bu takvimde her yıl bir hayvan adıyla anılır: - Sıçgan veya fare - Ud veya sığır - Bars veya pars - Tavışgan veya tavşan - Lu veya ejder - Yılan - Yunt veya at - Koy veya koyun - Biçin veya maymun - Takıgu veya tavuk - İt veya köpek - Tonguz veya domuz Bu sistemde yıl adları, yalnızca tarihi belirtmek için değil; halk inanışlarında yılın karakterini yorumlamak için de kullanılmıştır. Kaşgarlı Mahmud’un **Dîvânu Lugâti’t-Türk** adlı eserinde Türklerin bu takvimi kullandığına dair bilgiler yer alır. 12 Hayvanlı Türk Takvimi, yalnızca Türklerle sınırlı bir sistem değildir; Orta ve Doğu Asya’daki farklı toplumlarda benzer hayvan döngülü takvimler de görülür. Bu nedenle takvimin Türk tarihindeki yeri anlatılırken, bölgesel kültür etkileşimi de dikkate alınmalıdır. ## Hicri Takvim: İslamiyet sonrası Türklerin kullandığı ay takvimi Hicri Takvim, İslamiyet’in kabulünden sonra Türk devletlerinde yaygın şekilde kullanılmıştır. Bu takvim ay yılına dayanır; yani ayın evreleri esas alınır. Bir Hicri yıl yaklaşık **354 gün** sürdüğü için Miladi yıla göre her yıl yaklaşık 10-11 gün daha erken başlar. Hicri Takvim’in başlangıcı, Hz. Muhammed’in Mekke’den Medine’ye hicret ettiği **622 yılı** kabul edilir. Takvimin ayları şunlardır: - Muharrem - Safer - Rebiülevvel - Rebiülahir - Cemaziyelevvel - Cemaziyelahir - Recep - Şaban - Ramazan - Şevval - Zilkade - Zilhicce Hicri Takvim, özellikle dini günlerin belirlenmesinde önemini korur. Ramazan, Kurban Bayramı ve hac dönemi gibi zamanlar Hicri takvime göre belirlenir. Ancak ay yılı mevsimlerle sabit ilerlemediği için tarım, maliye ve dış ticaret gibi alanlarda güneş yılına dayalı takvimlere ihtiyaç duyulmuştur. ## Celali Takvim: Selçuklularda güneş yılına dayalı düzen Celali Takvim, Büyük Selçuklu Sultanı Melikşah döneminde hazırlanmıştır. Takvimin adı, Melikşah’ın Celaleddin unvanıyla ilişkilidir. Ömer Hayyam’ın da içinde bulunduğu astronom ve bilim insanlarından oluşan bir heyetin bu düzenlemede görev aldığı kabul edilir. Celali Takvim’in temel özellikleri şunlardır: - Güneş yılına dayanır. - Başlangıç yılı olarak 1079 yılı kabul edilir. - Mevsimlerle uyumlu bir sistem amaçlanmıştır. - Tarım, mali işler ve resmi düzen açısından kullanışlıdır. Celali Takvim, Türklerin kullandığı takvimler içinde bilimsel hassasiyetiyle öne çıkar. Hicri Takvim dini hayat için kullanılmaya devam ederken, Celali Takvim güneş yılına dayalı pratik ihtiyaçlara cevap vermiştir. ## Rumi Takvim: Osmanlı’da mali düzenin takvimi Rumi Takvim, Osmanlı Devleti’nde özellikle mali işler için kullanılan güneş yılı esaslı takvimdir. Bu takvimde başlangıç noktası Hicret kabul edilse de yıl hesabı ay yılına değil, güneş yılına göre yapılmıştır. Bu yönüyle Hicri Takvim’den ayrılır. Rumi Takvim’in Osmanlı’da öne çıkmasının nedeni, ay yılına dayalı Hicri Takvim’in vergi, maaş ve bütçe hesaplarında mevsim kaymalarına yol açmasıdır. Güneş yılına dayalı Rumi sistem, özellikle mali kayıtların düzenlenmesini kolaylaştırmıştır. Rumi Takvim hakkında bilinmesi gerekenler: - Osmanlı’da mali düzen için kullanımı güçlenmiştir. - Başlangıç noktası hicrettir. - Yıl hesabı güneş yılına dayanır. - Hicri Takvim ile uzun süre birlikte kullanılmıştır. - Türkiye’de Miladi Takvim’in kabulüyle resmi kullanım alanı sona ermiştir. ### Rumi takvim ayları hangileridir? Rumi Takvim’de kullanılan ay adları Osmanlı döneminde zaman içinde farklı biçimlerde karşımıza çıkar. Geç Osmanlı ve erken Cumhuriyet döneminde yaygın ay adları şunlardır: - Mart - Nisan - Mayıs - Haziran - Temmuz - Ağustos - Eylül - Teşrinievvel - Teşrinisani - Kanunuevvel - Kanunusani - Şubat Halk arasında kullanılan Zemheri, Gücük, Abrul, Kiraz, İlk Güz gibi adlar ise resmi Rumi ay adlarıyla birebir aynı liste olarak düşünülmemelidir. Bunlar bölgesel ve halk takvimi geleneğinde görülebilen adlandırmalardır. ## Miladi Takvim: Türkiye bugün hangi takvimi kullanıyor? Türkiye bugün **Miladi Takvim**, yani Gregoryen takvimi kullanır. Bu takvim güneş yılına dayanır ve bir yıl 365 gün, artık yıllarda 366 gün olarak hesaplanır. Günümüzde dünyada en yaygın resmi takvimdir. Türkiye’de Miladi Takvim’e geçiş, takvim ve saat sisteminde uluslararası uyumu sağlamak amacıyla yapılmıştır. İlgili düzenleme 1925’te kabul edilmiş ve **1 Ocak 1926** itibarıyla uygulanmaya başlanmıştır. Miladi Takvim’in temel özellikleri şunlardır: - Güneş yılına dayanır. - Başlangıç noktası geleneksel Hristiyan kronolojisinde Hz. İsa’nın doğumu kabul edilir. - Ocak, Şubat, Mart, Nisan, Mayıs, Haziran, Temmuz, Ağustos, Eylül, Ekim, Kasım ve Aralık aylarından oluşur. - Türkiye’de resmi ve günlük kullanımda geçerli takvimdir. Burada sık yapılan hata, Miladi Takvim’in ilk kez Türkiye’de oluşturulduğunu düşünmektir. Miladi takvim, Roma ve Avrupa takvim geleneğinin gelişimi sonucunda ortaya çıkmış; 1582’de Papa XIII. Gregorius döneminde düzenlenen Gregoryen takvimiyle bugünkü biçimine yaklaşmıştır. ## Türk takvimleri hakkında sık karıştırılan noktalar Türklerin kullandığı takvimler anlatılırken bazı ayrımlar özellikle önemlidir. **Hicri ve Rumi takvim aynı değildir.** İkisinde de başlangıç noktası hicret kabul edilse de Hicri Takvim ay yılına, Rumi Takvim güneş yılına dayanır. **Celali ve Miladi takvim aynı takvim değildir.** İkisi de güneş yılı esaslıdır; ancak tarih başlangıçları, tarihsel bağlamları ve kullanım alanları farklıdır. **12 Hayvanlı Türk Takvimi yalnızca fal ya da inanış sistemi değildir.** Tarihleme amacıyla kullanılan bir takvim sistemidir; ancak zamanla yıl hayvanlarına dair yorumlar da kültürel anlatıların parçası olmuştur. **Türkiye’de dini günler Hicri takvimle belirlenir, resmi hayat Miladi takvimle yürür.** Bu nedenle günlük resmi tarihler Miladi, Ramazan ve bayram tarihleri ise Hicri takvime göre hesaplanır. ## Türklerin kullandığı takvimleri akılda tutmak için kısa yöntem Takvimleri ezberlemek yerine değişim nedenine göre gruplamak daha kalıcıdır: - **İslamiyet öncesi:** 12 Hayvanlı Türk Takvimi - **İslamiyet sonrası dini hayat:** Hicri Takvim - **Selçuklu’da güneş yılı ve bilimsel düzen:** Celali Takvim - **Osmanlı’da mali düzen:** Rumi Takvim - **Cumhuriyet’te uluslararası uyum:** Miladi Takvim Bu sıralama, hem Türklerin tarih boyunca kullandığı takvimleri hem de her takvimin neden benimsendiğini birlikte gösterir. **Son kontrol ve güncellik** - Son kontrol: 2026-05-11. - Konu tarihsel ve mevzuata bağlı temel bilgilerden oluştuğu için sık değişme riski düşüktür. - Yeniden kontrol tetikleyicisi: Resmi takvim kullanımıyla ilgili yeni bir mevzuat değişikliği, kaynak URL’lerinde değişiklik veya müfredat anlatımında belirgin güncelleme olursa içerik yeniden kontrol edilmelidir.. **Kaynak ve kanıt özeti** - Türkiye’de Miladi takvime geçişin 1 Ocak 1926’da uygulanmaya başlaması 698 sayılı kanunla desteklenir. - Hicri Takvim’in ay yılına dayanması ve hicreti başlangıç kabul etmesi TDV İslâm Ansiklopedisi’nin takvim maddesiyle uyumludur. - Rumi Takvim’in güneş yılına dayanan Osmanlı mali takvimi olduğu TDV’nin Rûmî Takvim maddesiyle desteklenir. - 12 Hayvanlı Türk Takvimi ve Celali Takvim için tarihsel bilgiler genel tarih literatürüne dayanır; ayrıntılı yıl adları ve kullanım alanları dönemden döneme farklı aktarılabilir. ## Sıkça Sorulan Sorular ### Türklerin kullandığı takvimler hangileridir? Türklerin tarih boyunca kullandığı başlıca takvimler 12 Hayvanlı Türk Takvimi, Hicri Takvim, Celali Takvim, Rumi Takvim ve Miladi Takvimdir. ### Türklerin ilk kullandığı takvim hangisidir? Türklerin ilk kullandığı takvim genel kabulde 12 Hayvanlı Türk Takvimi olarak verilir. Bu takvim İslamiyet öncesi Türk topluluklarında görülür ve 12 yıllık hayvan adları döngüsüne dayanır. ### Türklerin kullandığı takvimler sırasıyla nasıldır? Okul tarih anlatımında sıralama genellikle 12 Hayvanlı Türk Takvimi, Hicri Takvim, Celali Takvim, Rumi Takvim ve Miladi Takvim şeklindedir. Ancak bazı dönemlerde takvimler birlikte ve farklı amaçlarla kullanılmıştır. ### Türkiye hangi takvimi kullanıyor? Türkiye bugün Miladi, yani Gregoryen takvimi kullanır. Bu takvim 1 Ocak 1926’dan beri resmi ve günlük kullanımda geçerlidir. ### Hicri Takvim ile Rumi Takvim arasındaki fark nedir? Hicri Takvim ay yılına dayanır; Rumi Takvim ise başlangıç olarak hicreti kabul etmesine rağmen güneş yılına dayanır. Bu nedenle Rumi Takvim özellikle Osmanlı mali düzeninde kullanışlı olmuştur. ### Rumi takvim ayları nelerdir? Geç Osmanlı ve erken Cumhuriyet kullanımında Rumi aylar Mart, Nisan, Mayıs, Haziran, Temmuz, Ağustos, Eylül, Teşrinievvel, Teşrinisani, Kanunuevvel, Kanunusani ve Şubat olarak sıralanır. ## Dış Kaynaklar - [TDV İslâm Ansiklopedisi – Takvim](https://islamansiklopedisi.org.tr/takvim) - [TDV İslâm Ansiklopedisi – Rûmî Takvim](https://islamansiklopedisi.org.tr/rumi-takvim) - [Mevzuat Bilgi Sistemi – 698 sayılı Kanun](https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=698&MevzuatTur=1&MevzuatTertip=3) - [Encyclopaedia Britannica – Gregorian calendar](https://www.britannica.com/science/Gregorian-calendar) ## Son Doğrulama ve Güncelleme Notu - Sayfa, kısa cevapla açılan evergreen rehbere dönüştürüldü. Takvimler sıralı karşılaştırma tablosuyla verildi; 12 Hayvanlı Türk Takvimi, Hicri, Celali, Rumi ve Miladi takvim bölümleri yeniden yazıldı. Rumi ayları, Hicri ayları, Türkiye’nin bugün kullandığı takvim ve sık karıştırılan farklar netleştirildi.