Asla Yenmemesi Gereken Yiyecekler Var Mı? Neyi Azaltmalı?
Son tüketim tarihi geçmiş tavukla bir dilim sucuk aynı şey değil. İlki artık güvenli kabul edilmez; iyi koksa bile yemeyin. İkincisinde ise mesele tek bir öğün değil, ne kadar ve ne sıklıkta yediğinizdir. “Asla yenmemesi gereken yiyecekler” diye aradığınızda karşınıza çıkan listelerde bu iki durum sıkça birbirine karışıyor.
İçindekiler

Hangi Gıdayı Gerçekten Yememek Gerekir?
Çabuk bozulan bir gıdanın paketinde son tüketim tarihi (STT) yazıyorsa ve bu tarih geçtiyse ürünü tüketmeyin. Örneğin buzdolabındaki çiğ tavuğun STT’si dün dolmuşsa, kokusuna bakıp karar vermeyin. Tarihin henüz geçmemiş olması da etiketteki saklama koşullarına uyulmadığında güvence değildir.
Tavsiye edilen tüketim tarihi (TETT) ise farklıdır: Paket açılmadan, belirtilen koşullarda saklanan ürünün tadını ve dokusunu ne zamana kadar koruduğunu anlatır. Kuru makarnanın TETT’sinin geçmesi, tavuğun STT’sinin geçmesiyle aynı anlama gelmez. Ambalaj hasarlıysa, ürün bozulmuşsa veya nasıl saklandığından emin değilseniz kullanmayın. Tarım ve Orman Bakanlığının STT ve TETT açıklaması bu iki etiketi örneklerle ayırıyor.
Hangi Yiyecekleri Daha Seyrek Tüketmek İyi Olur?
Sağlıklı beslenmek için her yiyeceğe tek tek “iyi” ya da “kötü” demek gerekmiyor. Aşağıdaki örneklerde önce sık tekrarladığınız alışkanlığa bakın. Her öğle yemeğinde gazlı içecek içiyorsanız, ilk değişikliği orada yapmak, ayda bir yediğiniz tatlıya odaklanmaktan daha anlamlıdır.
| Yiyecek Veya İçecek | Neye Dikkat Etmeli? | Yerine Ne Seçilebilir? |
|---|---|---|
| Sucuk, salam, sosis | İşlenmiş eti her gün kahvaltının ya da sandviçin ana malzemesi yapmayın. | Bazı günler yumurta veya nohut ezmesi kullanın. |
| Şekerli gazlı içecekler ve şeker eklenmiş soğuk çay | Şişenin tamamını içiyorsanız yalnızca 100 ml için verilen şeker miktarına bakmayın. | Susadığınızda su; meyve tadı istiyorsanız yanında bir bütün meyve seçin. |
| Tuzlu cips, hazır çorba ve soslar | Aynı tür iki üründe 100 gram veya 100 ml başına tuzu karşılaştırın. | Daha az tuzlu olanı seçin veya çorbayı evde az tuzla hazırlayın. |
| Endüstriyel trans yağ içeren ürünler | Bu yağlardan kaçının. Her paketli ürünün, margarinin veya hamur işinin aynı miktarda trans yağ içerdiğini varsaymayın. | Evde yemek yaparken tereyağı veya Hindistan cevizi yağı yerine zeytinyağı gibi doymamış yağları tercih edebilirsiniz. |
Dünya Sağlık Örgütünün işlenmiş et değerlendirmesi, düzenli tüketimin kalın bağırsak kanseri riskini artırdığını bildiriyor. Kanıtın güçlü olması, bir kez salam yiyen birinin kanser olacağı veya riskin sigarayla aynı büyüklükte olduğu anlamına gelmez.
Dünya Sağlık Örgütünün sağlıklı beslenme rehberine göre yetişkinler için günlük toplam tuz hedefi 5 gramdan azdır. Buna ekmekten, peynirden ve hazır yemekten gelen tuz da dahil; yalnızca sofrada eklediğiniz tuzu saymak eksik kalır. Peynirden tamamen vazgeçmek yerine daha az tuzlu bir çeşidi seçebilirsiniz.
Meyve Suyu, Mısır Şurubu Ve Tatlandırıcılar Aynı Mı?
Bir portakalı yemekle suyunu içmek aynı şey değil. Yüzde yüz meyve suyunda bile Dünya Sağlık Örgütünün sınırlandırılmasını önerdiği serbest şeker bulunur. Meyvenin kendi dokusundaki şeker ise bu tanıma girmez. Bal ve diğer şuruplar da serbest şeker kaynağıdır; çaya şeker yerine aynı miktarda bal koymak bu ayrımı değiştirmez.
ABD Gıda ve İlaç Dairesine (FDA) göre, yaygın iki yüksek fruktozlu mısır şurubu türünün benzer miktarda sofra şekerinden daha tehlikeli olduğuna dair kanıt yok. Bu, ikisini de sınırsız tüketebileceğiniz anlamına gelmiyor. Şişe 330 ml, etiketteki şeker 100 ml’de 10 gramsa, şişenin tamamında 33 gram şeker vardır. Etikette gördüğünüz “şekerler” değeri toplam şekerdir; her üründe eklenen şeker miktarını tek başına göstermez.
Tatlandırıcılar ayrı bir konu. DSÖ’nün tatlandırıcı rehberi bunları uzun vadeli kilo kontrolü için önermiyor. Bu öneri, bir ürünün tek kullanımda zehirli olduğu anlamına gelmez; önceden diyabet tanısı olan kişiler bu önerinin kapsamında değildir. İçecek seçerken ürün türlerini ayırt etmek için aromalı içecekler hakkında bilinmesi gerekenler yazısına da bakabilirsiniz.
Dondurulmuş Sebze, Pilav Ve Kızarmış Ekmek Yasak Mı?
Dondurulmuş olması tek başına bir sorun değil. Sade dondurulmuş bezelyeyle soslu hazır yemek aynı ürün değil; ikincisinde eklenen tuz ve yağ miktarına bakın. Fıstık ezmesinde de “az yağlı” yazısı tek başına karar vermek için yeterli değil. Aynı miktar üzerinden şeker ve tuzu karşılaştırın.
Beyaz pirinç veya ekmek tek başına “diyabet yapan yiyecek” değildir. Günlük seçimlerde tam tahıla ve baklagillere daha fazla yer açabilirsiniz. Örneğin pilavı tamamen bırakmak yerine bazı öğünlerde bulgur veya mercimek seçebilirsiniz.
Patates ve ekmek gibi nişastalı yiyecekler yüksek sıcaklıkta kızarırken akrilamid oluşabilir. Avrupa Gıda Güvenliği Otoritesi (EFSA), insan çalışmalarının kanser konusunda sınırlı ve tutarsız olduğunu, kaygının önemli ölçüde hayvan deneylerine dayandığını belirtiyor. “Bir dilim kızarmış ekmek kanser yapar” sonucu buradan çıkmaz. Pratikte ekmeği veya patatesi koyu kahverengiye çevirmeden, hafif kızardığında alın.
Günlük yaşam için kısa kural şu: Gıda güvenli değilse yemeyin. Güvenliyse, tek bir öğüne bakarak kendinize yasak koymak yerine en sık tekrarladığınız seçimi gözden geçirin. Alerjiniz veya size özel bir tedavi planınız varsa genel önerilerin yerine kendi sağlık ekibinizin tavsiyesini izleyin.
Kaynaklar ve yöntem
Yazıda belirtilen kaynakları ve güncelleme tarihini birlikte değerlendir. Yayının hazırlanma ve düzeltme yaklaşımı yayın ilkelerimizde açıklanır.
Bir düzeltme bildir

