Kısa cevap
Kıdem tazminatına hak kazanan işçi için her tam hizmet yılı başına fesih tarihindeki 30 günlük giydirilmiş brüt ücret esas alınır; artan ay ve günler orantılı olarak eklenir.
Kıdem tazminatı, işçinin bu ödemeye hak kazandığı bir işten ayrılışta her tam hizmet yılı için fesih tarihindeki 30 günlük giydirilmiş brüt ücret üzerinden hesaplanır. Tam yılı aşan ay ve günler orantılı olarak eklenir. Giydirilmiş brüt ücret yürürlükteki kıdem tazminatı tavanını geçiyorsa hesapta ücret yerine tavan kullanılır.
Temel formül şöyledir:
Brüt kıdem tazminatı = Hesaba esas aylık ücret × Toplam hizmet süresi
Buradaki hizmet süresi yıl cinsinden ifade edilir. Örneğin 4 yıl 6 ay, hesapta 4,5 yıl kabul edilir. Ancak hesaplanan tutarın ödenebilmesi için çalışma süresinin ve işten ayrılış nedeninin de kıdem tazminatına uygun olması gerekir.
- Aynı işverene bağlı çalışma süresi kural olarak en az bir yıl olmalıdır.
- Çıplak maaş değil, düzenli yan hakları içeren giydirilmiş brüt ücret dikkate alınır.
- Hesaba esas aylık tutar kıdem tazminatı tavanını aşamaz.
- Normal istifa çoğunlukla kıdem hakkı doğurmaz; haklı fesih, emeklilik, askerlik ve kanundaki diğer istisnalar ayrıca değerlendirilir.
| Hesap unsuru | Uygulanacak değer | Temel kontrol |
|---|---|---|
| Ücret | Giydirilmiş brüt ücret | Düzenli yan haklar eklendi mi? |
| Tavan | Fesih tarihindeki tavan | Ücret tavanı geçiyor mu? |
| Süre | Yıl, ay ve gün | İşe giriş ve çıkış tarihleri doğru mu? |
| Hak kazanma | Ayrılış nedeni | En az bir yıl ve uygun fesih var mı? |
Kıdem tazminatı hesaplama formülü nasıl uygulanır?
Kıdem tazminatı hesabı beş adımda yapılabilir:
- İşçinin kıdem tazminatına hak kazanıp kazanmadığı belirlenir.
- Aynı işverene bağlı toplam çalışma süresi hesaplanır.
- Son brüt ücrete düzenli ve para ile ölçülebilen yan haklar eklenir.
- Bulunan giydirilmiş brüt ücret, fesih tarihindeki kıdem tazminatı tavanıyla karşılaştırılır.
- Düşük olan aylık tutar, yıl cinsinden toplam hizmet süresiyle çarpılır.
Hesabın kısa gösterimi şöyledir:
Hesaba esas aylık ücret = Giydirilmiş brüt ücret ile kıdem tazminatı tavanından düşük olan tutar
Toplam süre = Tam yıl + ay/12 + gün/365
Brüt kıdem tazminatı = Hesaba esas aylık ücret × Toplam süre
Gün hesabı yapılırken bordro yazılımı veya uzman hesabında işe giriş ve çıkış tarihleri doğrudan kullanılabilir. Ay ve günlerin yaklaşık çevrilmesi yerine gerçek tarihler üzerinden hesap yapılması, özellikle uzun çalışma sürelerinde oluşabilecek farkları azaltır.
Giydirilmiş brüt ücret kıdem tazminatını nasıl etkiler?
Kıdem tazminatı yalnızca bordrodaki çıplak brüt maaş üzerinden hesaplanmaz. 1475 sayılı İş Kanunu’nun 14. maddesine göre işçiye sağlanan para ve para ile ölçülebilen, sözleşmeden veya kanundan doğan menfaatler de şartları varsa hesaba katılır.
Düzenli sağlanan şu ödemeler giydirilmiş brüt ücret içinde değerlendirilebilir:
- Yemek yardımı veya düzenli yemek bedeli
- Yol ya da servis yardımı
- Düzenli ikramiye ve primlerin döneme düşen payı
- Yakacak, konut veya benzeri düzenli yardımlar
- Süreklilik taşıyan ve para ile ölçülebilen diğer yan haklar
Her ödeme otomatik olarak hesaba girmez. Fazla çalışma ücreti, tek seferlik ödül, masraf karşılığı veya süreklilik göstermeyen primler farklı değerlendirilebilir. Ödemenin adı kadar düzenli olup olmadığı, ücret niteliği taşıyıp taşımadığı ve bordro kayıtları önemlidir.
En sık yapılan hata, yalnızca banka hesabına yatan net maaşı kullanmaktır. Kıdem hesabına net ücretle değil, giydirilmiş brüt tutarla başlanmalıdır.
Kıdem tazminatı tavanı hesaplamaya nasıl uygulanır?
Kıdem tazminatı tavanı, bir hizmet yılı için yasal hesapta kullanılabilecek en yüksek tutarı sınırlar. Tavan genellikle ocak ve temmuz dönemlerinde değiştiği için işten ayrılma tarihinde yürürlükte olan tutar esas alınmalıdır.
- Giydirilmiş brüt ücret tavanın altındaysa gerçek giydirilmiş brüt ücret kullanılır.
- Giydirilmiş brüt ücret tavanı aşıyorsa her hizmet yılı için tavan dikkate alınır.
- Önceki dönemin tavanını kullanmak veya güncel olmayan çevrim içi hesaplayıcıya güvenmek hatalı sonuç verebilir.
İş sözleşmesi veya toplu iş sözleşmesi tavanın üzerinde ek ödeme öngörebilir. Böyle bir ödeme, yasal kıdem tazminatı bölümünden farklı vergisel ve sözleşmesel sonuçlar doğurabilir. Bu nedenle tavanı aşan ödemenin tamamını otomatik olarak vergiden istisna kabul etmemek gerekir.
Çalışma süresi yıl, ay ve gün olarak nasıl hesaplanır?
Kıdem süresi, aynı işverene bağlı işe giriş tarihi ile iş sözleşmesinin sona erdiği tarih arasındaki dönem üzerinden belirlenir. Her tam yıl için 30 günlük ücret ödenir; artan süreler de orantılı biçimde hesaba eklenir.
Örnek süre dönüşümleri:
| Çalışma süresi | Hesap katsayısı |
|---|---|
| 2 yıl | 2 |
| 2 yıl 6 ay | 2,5 |
| 4 yıl 8 ay | 4,6667 |
| 5 yıl 3 ay 15 gün | 5 + 3/12 + 15/365 |
Aynı işverene ait farklı işyerlerindeki dönemler, işyeri devri, daha önce kıdem ödenerek kapatılmış süreler ve kesintili çalışmalar ayrıca incelenmelidir. Ücretsiz izin veya askıda kalan dönemlerin hesaba etkisi de dönemin hukuki niteliğine göre değişebilir.
Kısmi süreli çalışanlarda kıdem süresi yalnızca fiilen çalışılan günlerin toplanmasıyla sınırlandırılmaz; iş sözleşmesinin devam ettiği dönem ve işçinin gerçek kısmi süreli ücreti birlikte değerlendirilir. Somut hesapta sözleşme ve bordro kayıtları belirleyicidir.
Brüt maaş ve tavanla örnek kıdem tazminatı hesabı
Aşağıdaki örnek güncel tavanı göstermemekte, yalnızca hesap yöntemini açıklamaktadır:
- Son çıplak brüt maaş: 45.000 TL
- Düzenli yol ve yemek yardımı: 3.000 TL
- Giydirilmiş brüt ücret: 48.000 TL
- Çalışma süresi: 4 yıl 8 ay
- Örnekte varsayılan tavan: 50.000 TL
Giydirilmiş brüt ücret varsayımsal tavanın altında olduğu için hesaba 48.000 TL alınır.
Hizmet katsayısı = 4 + 8/12 = 4,6667
Brüt kıdem tazminatı = 48.000 × 4,6667 = yaklaşık 224.000 TL
Aynı örnekte giydirilmiş brüt ücret 60.000 TL olsaydı, varsayımsal 50.000 TL tavan uygulanırdı:
Brüt kıdem tazminatı = 50.000 × 4,6667 = yaklaşık 233.333 TL
Bu tutarlar brüt ve açıklama amaçlıdır. Standart yasal kıdem tazminatında gelir vergisi istisnası ve damga vergisi kesintisi gündeme gelir. Net ödeme hesaplanırken fesih tarihindeki vergi kuralları, istisna sınırı ve varsa tavan üzerindeki sözleşmesel ödeme ayrıca kontrol edilmelidir.
İstifa eden işçi kıdem tazminatı alabilir mi?
Sıradan, gerekçesiz istifa kural olarak kıdem tazminatı hakkı doğurmaz. Bununla birlikte işçinin ayrılışı günlük dilde istifa olarak adlandırılsa bile kanunda kıdem hakkı sağlayan bir nedene dayanabilir.
| İşten ayrılış durumu | Genel kıdem sonucu |
|---|---|
| İşçinin normal istifası | Genellikle hak doğmaz |
| İşçinin haklı nedenle feshi | Şartları varsa hak doğabilir |
| İşverenin 4857 sayılı Kanun’un 25/II maddesi dışındaki feshi | Genellikle hak doğar |
| Emeklilik veya emeklilik için yaş dışındaki şartların tamamlanması | SGK koşullarına göre hak doğabilir |
| Muvazzaf askerlik | Şartları varsa hak doğar |
| Kadın işçinin evlilikten itibaren bir yıl içinde ayrılması | Şartları varsa hak doğar |
| İşçinin ölümü | Yasal mirasçılara ödenebilir |
İşçinin ücretinin ödenmemesi, çalışma şartlarının uygulanmaması veya sağlık gibi nedenlerle yaptığı haklı fesihlerde 4857 sayılı İş Kanunu’nun 24. maddesindeki koşullar önem taşır. Gerekçenin yazılı ve ispatlanabilir şekilde ortaya konulması olası uyuşmazlıklarda belirleyici olabilir.
Evlilik nedeniyle ayrılma, normal istifadan farklı ve süreye bağlı bir haktır. Bu durum için evlilik nedeniyle işten ayrılma ve tazminat şartları ayrıca kontrol edilebilir.
Emeklilik nedeniyle ayrılışta ise yalnızca çalışma yılına bakılmaz. İlk sigortalılık tarihi ve tabi olunan emeklilik koşulları sonucu değiştirebilir. Bu nedenle halk arasında kullanılan 15 yıl ve 3600 gün ifadesi herkes için geçerli tek bir kural olarak kabul edilmemelidir; ayrılıştan önce SGK kayıtları ve gerekli yazı kontrol edilmelidir.
Kıdem tazminatı, ihbar tazminatı ve izin ücreti aynı hesap mıdır?
Kıdem tazminatı ile ihbar tazminatı farklı alacaklardır. Kıdem tazminatı çalışma süresi, giydirilmiş brüt ücret, tavan ve fesih nedenine göre hesaplanır. İhbar tazminatı ise bildirim süresine uyulmamasına bağlıdır ve kıdem tazminatı tavanına tabi değildir.
Kullanılmamış yıllık izin ücreti de ayrı hesaplanır. İş sözleşmesi sona erdiğinde kullanılmayan izin günleri bulunuyorsa yıllık izin hesaplama rehberindeki süreler kontrol edilebilir. Kıdem tazminatı ödenmemesi, kullanılmayan izin ücretinin de ödenmeyeceği anlamına gelmez.
Bu üç kalemi tek toplam altında göstermek, özellikle tavan ve vergi kesintilerinde hata doğurabilir. Bordroda kıdem, ihbar, izin ve varsa diğer ücret alacakları ayrı satırlarda incelenmelidir.
Kıdem tazminatı taksitle ödenebilir mi, ödenmezse ne yapılır?
Kıdem tazminatı hakkı iş sözleşmesinin uygun nedenle sona ermesiyle doğar. Kanunda işverene kendiliğinden tanınmış genel bir 30 günlük ödeme süresi veya tek taraflı taksitlendirme hakkı bulunmaz. Taksitli ödeme, işçinin serbest iradesiyle kabul ettiği açık bir anlaşmaya dayanmalıdır.
Ödeme yapılmazsa şu kayıtlar korunabilir:
- İş sözleşmesi ve varsa ek protokoller
- Ücret bordroları ile banka hareketleri
- İşe giriş ve işten ayrılış kayıtları
- Yan hakları gösteren belgeler
- Fesih veya istifa bildirimi
- İşverenle yapılan yazılı ödeme görüşmeleri
İşçi alacağı ve tazminatı davalarında, dava açılmadan önce arabulucuya başvuru dava şartıdır. Bu süreç 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu’nun 3. maddesinde düzenlenir. Gecikme faizi ve süreler somut uyuşmazlığa göre önem taşıdığından, ödeme yapılmadığında yalnızca sözlü görüşmeyle uzun süre beklemek hak kaybı riski doğurabilir.
Kıdem tazminatı hesabını doğrulamak için son kontrol
Hesaplanan tutarı kabul etmeden önce şu noktalar karşılaştırılmalıdır:
- İşe giriş ve işten ayrılış tarihleri aynı mı?
- Ayrılış nedeni kıdem tazminatına hak kazandırıyor mu?
- Son brüt maaş doğru döneme mi ait?
- Düzenli yemek, yol, ikramiye ve benzeri haklar eklendi mi?
- Fesih tarihindeki kıdem tazminatı tavanı mı kullanıldı?
- Kıdem, ihbar ve izin ücreti birbirinden ayrıldı mı?
- Brüt tutar ile banka hesabına yatacak net tutar karıştırıldı mı?
- Bordrodaki kesintilerin türü ve dayanağı kontrol edildi mi?
Bu rehber, genel işçi statüsündeki kıdem hesabının temel yöntemini açıklar. Basın İş Kanunu, Deniz İş Kanunu, toplu iş sözleşmesi veya özel sözleşme kapsamındaki çalışanlarda farklı hükümler bulunabilir. Kesin tutar için fesih tarihindeki tavan, bordro kalemleri, SGK kayıtları ve ayrılış nedeni birlikte doğrulanmalıdır.
Sıkça Sorulan Sorular
Kıdem tazminatı net maaştan mı brüt maaştan mı hesaplanır?
Bir yıl dolmadan kıdem tazminatı alınabilir mi?
Kendi isteğiyle işten ayrılan kişi kıdem tazminatı alabilir mi?
Kıdem tazminatı tavanı hangi tarihe göre belirlenir?
Kıdem tazminatından hangi vergiler kesilir?
Kıdem tazminatı taksitle ödenebilir mi?
Kısmi süreli çalışanın kıdem tazminatı nasıl hesaplanır?
İhbar ve kıdem tazminatı aynı formülle mi hesaplanır?
Kaynaklar ve son kontrol
Kontrol özeti
- Son kontrol: 2026-09-02.
- Kıdem tazminatı tavanı, damga vergisi uygulaması ve emeklilik nedeniyle ayrılma koşulları dönemsel olarak değişebilir. Kesin hesapta iş sözleşmesinin sona erdiği tarihteki resmî değerler kullanılmalıdır.
- Rehberde önce 1475 sayılı İş Kanunu’nun yürürlükte kalan 14. maddesindeki hesap ve hak kazanma çerçevesi, ardından 4857 sayılı İş Kanunu’ndaki fesih nedenleri ve 7036 sayılı Kanun’daki arabuluculuk şartı esas alındı. Dönemsel olarak değişen tavan ve kesinti tutarları sabit rakamla verilmedi; fesih tarihindeki resmî değerlerin ayrıca doğrulanması gerektiği belirtildi.
- Her tam hizmet yılı için 30 günlük ücret üzerinden kıdem hesabı 1475 sayılı İş Kanunu’nun 14. maddesine dayanır.
- Düzenli ve para ile ölçülebilen menfaatler, şartları varsa kıdem hesabındaki ücrete eklenir.