Cimrinin Eş Anlamlısı ve Zıt Anlamlısı Nedir? Kökeni ve Kullanım Örnekleri

Cimri, para veya mal harcamaktan ve paylaşmaktan aşırı ölçüde kaçınan kişi için kullanılan sıfattır. Cimrinin eş anlamlısı çoğunlukla pinti**, **hasis**, **eli sıkı** ve **nekes**; zıt anlamlısı ise **cömert**, **eli açık** ve **bonkör** kelimeleridir. **Tutumlu kelimesi her zaman cimriyle aynı anlama gelmez.

Cimri ne demek?

Cimri, elindeki para, mal veya imkânı harcamaktan ya da başkalarıyla paylaşmaktan kaçınan kişi anlamına gelir. Kelime genellikle olumsuz bir nitelik bildirir ve hem sıfat hem de ad gibi kullanılabilir.

• Sıfat kullanımı: Cimri adam, hiçbir masrafa katılmak istemedi.
• Ad kullanımı: Cimri, gerekli yerde bile harcama yapmaktan kaçınır.

Türk Dil Kurumu Güncel Türkçe Sözlük çizgisinde kelimenin temel anlamı, para ve mal konusunda aşırı sıkılık gösteren kişiyle ilgilidir. Günlük kullanımda cimri, yalnızca az harcayan kişiyi değil; paylaşmaktan, ikram etmekten veya gerekli harcamayı yapmaktan kaçınan kişiyi anlatır.

Cimri eş anlamlısı nedir?

Cimri kelimesinin eş anlamlısı** bağlama göre **pinti**, **hasis**, **eli sıkı** ve **nekes olabilir. Bu kelimeler aynı anlam alanına girse de kullanım dereceleri ve üslupları farklıdır.

Örnekler:

• Cimri komşu, ortak masraflara katılmak istemedi.
• Pinti davranışları yüzünden arkadaşlarıyla sorun yaşadı.
• Hasis tavrı, gerekli yardımı bile geciktirdi.
• Eli sıkı biri olduğu için her harcamayı uzun uzun düşünür.
• Nekes karakter, metinde olumsuz bir tip olarak anlatılmıştır.

Eş anlamlı kelimelerde bağlam önemlidir. Benzer bir eş anlam ilişkisi örneği için Onarım Eş Anlamlısı sayfası da incelenebilir.

Cimri zıt anlamlısı nedir?

Cimri zıt anlamlısı** en doğrudan biçimde **cömert kelimesidir. Cimri, elindekini vermekten veya harcamaktan kaçınan kişiyi; cömert ise elindekini paylaşmaktan çekinmeyen kişiyi anlatır.

Cimri kelimesinin başlıca zıt anlamlıları şunlardır:

• Cömert: Elindekini paylaşan, yardım etmekten çekinmeyen kişi.
• Eli açık: Para veya mal konusunda rahat davranan, paylaşmaya yatkın kişi.
• Bonkör: Harcama veya ikram konusunda cömert davranan kişi.

Örnekler:

• Cimri biri, en küçük harcamadan bile kaçınabilir.
• Cömert biri, imkânı ölçüsünde paylaşmayı önemser.
• Eli açık ev sahibi, misafirlerine bol bol ikramda bulundu.
• Bonkör arkadaş, hesabı ödemekte ısrar etti.

Savurgan** kelimesi bazen cimrinin karşıtı gibi düşünülür; ancak tam karşıt değildir. Savurgan, gereksiz ve ölçüsüz harcayan kişi demektir. Cimrinin doğrudan karşıtı, paylaşma ve verme yönüyle **cömerttir.

Cimri, cömert ile eş anlamlı mı zıt anlamlı mı?

Cimri ve cömert zıt anlamlıdır. Cimri kişi harcamaktan veya paylaşmaktan kaçınır; cömert kişi elindekini paylaşmaya ve gerektiğinde harcamaya yatkındır.

Bu ayrım özellikle okul düzeyindeki eş anlamlı ve zıt anlamlı sorularında önemlidir:

• Cimri eş anlamlısı: pinti, hasis, eli sıkı, nekes
• Cimri zıt anlamlısı: cömert, eli açık, bonkör

Cimri, pinti, hasis ve eli sıkı arasında fark var mı?

Bu kelimeler aynı anlam alanındadır; ancak her biri aynı sertlikte değildir.

• Pinti, cimriye en yakın günlük karşılıklardan biridir.
• Hasis, daha ağır ve olumsuz bir anlam taşır.
• Eli sıkı, deyimleşmiş bir anlatımdır ve bazen daha yumuşak bir tonda kullanılabilir.
• Nekes, eski veya edebî metinlerde görülebilen yakın anlamlı bir kelimedir.

Bu nedenle her cümlede bütün eş anlamlılar aynı doğallıkta kullanılmaz. “Pinti davranış” günlük dilde doğal görünürken “nekes davranış” daha eski veya edebî bir hava verebilir.

Cimri kelimesinin kökeni nedir?

Cimri kelimesi sözlüklerde Farsça kökenli olarak gösterilir. Türkçede uzun süredir kullanılan kelime, anlam bakımından para ve mal konusunda aşırı tutumlu, vermekten kaçınan kişiyle ilişkilidir.

Köken bilgisi, anlamı belirlemek için tek başına yeterli değildir. Güncel kullanımda önemli olan, kelimenin taşıdığı olumsuz yargıdır: Cimri kişi yalnızca dikkatli harcayan değil, gerekli yerde bile vermekten veya paylaşmaktan kaçınan kişi olarak anlaşılır.

Cimri örnek cümlede nasıl kullanılır?

Cimri kelimesi kişi, davranış veya tutum anlatırken kullanılabilir:

• Cimri olduğu için en gerekli harcamaları bile erteledi.
• Arkadaşları, onun cimri tavırlarından rahatsız oldu.
• Cimri bir insan olmakla tutumlu olmak aynı şey değildir.
• Pinti davranışları, aile içinde tartışmaya yol açtı.
• Hasis biri, paylaşması gereken yerde bile geri durabilir.
• Cömert insanlar, imkânlarını başkalarıyla paylaşmaktan çekinmez.

Cimri ile karıştırılan kelimeler

Tutumlu, cimriyle aynı anlama gelmez. Tutumlu kişi parasını dikkatli kullanır; cimri kişi ise gerekli harcamadan veya paylaşmadan kaçınır. Bu nedenle “tutumlu” çoğu bağlamda olumlu, “cimri” ise olumsuz bir nitelik bildirir.

Kıskanç da cimrinin doğrudan eş anlamlısı değildir. Kıskançlık daha çok sahiplenme, çekememe veya paylaşmak istememe duygusuyla ilgilidir. Para ve mal konusunda kullanılabildiği durumlar olsa da standart eş anlamlı karşılık olarak verilmez.

Cıbıl** ve **feriştah kelimeleri de cimrinin temel eş anlamlıları arasında değerlendirilmez. Cıbıl daha çok yoksul, çıplak veya üstü başı kötü durumda olan kişiyle; feriştah ise üstünlük bildiren kalıplarla ilişkilidir. Bu tür kelimeler, cimrinin doğrudan eş anlamlısı olarak kullanılmamalıdır.

Anlam farklarını ayırmak, kelime sorularında doğru cevabı bulmayı kolaylaştırır. Benzer anlam açıklamaları için Kanıksama Nedir? ve Opsiyonel Ne Demek? içerikleri de yararlı örnekler sunar.

Sıkça Sorulan Sorular

Kaynaklar

• Türk Dil Kurumu Güncel Türkçe Sözlük
• Nişanyan Sözlük
• Dil Derneği Türkçe Sözlük